(नवी दिल्ली)
देशातील कोट्यवधी कर्मचारी आणि खासगी क्षेत्रातील नोकरी करणाऱ्यांसाठी कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना म्हणजेच Employees’ Provident Fund Organisation मोठे बदल करण्याच्या तयारीत आहे. “EPFO 3.0” या नव्या डिजिटल प्रणालीअंतर्गत PF काढण्याची प्रक्रिया अधिक जलद, सुलभ आणि लवचिक करण्यावर भर दिला जात आहे. या नव्या व्यवस्थेमध्ये सध्या अस्तित्वात असलेले 13 गुंतागुंतीचे विथड्रॉअल नियम कमी करून फक्त 3 मुख्य श्रेणींमध्ये विभागण्याची तयारी सुरू आहे. तसेच PF खातेदारांना त्यांच्या निधीपैकी तब्बल 75 टक्के रक्कम अधिक सहज पद्धतीने काढण्याची सुविधा उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.
PF विथड्रॉअलचे 13 नियम आता फक्त 3 कॅटेगरीत
सध्या PF खात्यातील पैसे काढण्यासाठी लग्न, शिक्षण, घर खरेदी, वैद्यकीय खर्च, बेरोजगारी अशा अनेक वेगवेगळ्या नियमांचे पालन करावे लागते. त्यामुळे अनेक कर्मचाऱ्यांना प्रक्रिया समजणे कठीण जात होते. EPFO 3.0 अंतर्गत हे नियम आता तीन प्रमुख गटांमध्ये विभागले जाणार आहेत:
- आवश्यक गरजा
- घर आणि मालमत्ता
- विशेष परिस्थिती
वैद्यकीय खर्च, शिक्षण आणि विवाह यांसारख्या बाबी “आवश्यक गरजा” या श्रेणीत येतील. तर बेरोजगारी, नैसर्गिक आपत्ती किंवा आकस्मिक संकटे “विशेष परिस्थिती”मध्ये समाविष्ट केली जाणार आहेत.
PF मधील 75% रक्कम अधिक सहज उपलब्ध
EPFO 3.0 मधील सर्वात मोठा बदल म्हणजे PF खात्यातील 75 टक्के रक्कम अधिक लवचिक पद्धतीने काढण्याची सुविधा. सध्याच्या नियमांमध्ये अनेक निर्बंध असल्याने गरजेच्या वेळी कर्मचाऱ्यांना अडचणी येत होत्या. नव्या प्रणालीअंतर्गत UPI आणि ATMसारख्या डिजिटल माध्यमांद्वारे PF निधी थेट काढण्याची सुविधा दिली जाणार आहे. मात्र निवृत्तीनंतर आर्थिक सुरक्षितता कायम राहावी यासाठी किमान 25 टक्के रक्कम खात्यात ठेवणे बंधनकारक असणार आहे.
ATM आणि UPIद्वारे PF काढण्याची तयारी
EPFO 3.0 अंतर्गत सरकार विशेष EPFO कार्ड सुरू करण्याच्या विचारात आहे. या कार्डच्या मदतीने ATMमधून थेट PF रक्कम काढता येईल. तसेच UPI अॅपद्वारे काही मिनिटांत PF रक्कम थेट बँक खात्यात जमा होऊ शकते. कामगार मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, या सुविधेची प्राथमिक चाचणी पूर्ण झाली असून सेवा टप्प्याटप्प्याने सुरू केली जात आहे. त्यामुळे PF क्लेमसाठी अनेक दिवस वाट पाहण्याची गरज कमी होणार आहे.
PF क्लेम सेटलमेंट होणार वेगवान
EPFO 3.0 अंतर्गत बहुतांश क्लेम “ऑटो-सेटलमेंट” प्रणालीद्वारे मंजूर केले जाणार आहेत. सध्या PF क्लेम मंजूर होण्यासाठी 7 ते 20 दिवस लागतात. मात्र नवीन प्रणालीमुळे ही प्रक्रिया काही तासांपासून 72 तासांच्या आत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. आधार OTP, डिजिटल KYC आणि सेल्फ-सर्टिफिकेशनच्या मदतीने अनेक क्लेममध्ये नियोक्त्याच्या मंजुरीची गरजही कमी होऊ शकते. तसेच ऑटो-सेटलमेंटची मर्यादा 1 लाख रुपयांवरून 2 लाख रुपयांपर्यंत वाढवण्याची तयारी सुरू असल्याची माहिती समोर आली आहे.
फायदे मोठे, पण सायबर फसवणुकीचा धोका कायम
PF काढण्याची प्रक्रिया डिजिटल आणि जलद होणार असली तरी तज्ज्ञांनी काही धोक्यांकडेही लक्ष वेधले आहे. ATM आणि UPI व्यवहार वाढल्याने OTP फ्रॉड, कार्ड क्लोनिंग आणि सायबर फसवणुकीच्या घटना वाढू शकतात. त्यामुळे खातेदारांनी KYC अपडेट ठेवणे, अधिकृत अॅप्सच वापरणे आणि OTP कोणालाही शेअर न करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, PF हा निवृत्तीनंतरचा महत्त्वाचा आर्थिक आधार असल्याने संपूर्ण निधी खर्च होणार नाही याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. त्यामुळे किमान 25 टक्के रक्कम खात्यात ठेवण्याचा निर्णय दीर्घकालीन सुरक्षिततेच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे.
