कोविड लसीच्या दुष्परिणामांवर सर्वोच्च न्यायालयाचा मोठा आदेश; केंद्राला ‘नो-फॉल्ट नुकसानभरपाई’ धोरण तयार करण्याचे निर्देश

( नवी दिल्ली )

कोविड-१९ लसीकरणानंतर होणाऱ्या कथित दुष्परिणामांच्या चौकशीसाठी स्वतंत्र तज्ज्ञ समिती स्थापन करण्यास सर्वोच्च न्यायालय यांनी मंगळवारी नकार दिला. मात्र लसीकरणानंतर गंभीर प्रतिकूल परिणामांचा सामना करणाऱ्या नागरिकांसाठी ‘नो-फॉल्ट नुकसानभरपाई’ धोरण तयार करण्याचे निर्देश न्यायालयाने केंद्र सरकारला दिले. तसेच लसीकरणानंतरच्या दुष्परिणामांशी संबंधित आकडेवारी वेळोवेळी सार्वजनिक करण्यासही सांगितले आहे.

दुष्परिणामांवरील याचिकेची सुनावणी

विक्रम नाथ आणि संदीप मेहता यांच्या खंडपीठासमोर या याचिकेवर सुनावणी झाली. याचिकेत कोविड लसीकरणानंतर झालेल्या कथित दुष्परिणामांमुळे मृत्यू झालेल्या व्यक्तींच्या कुटुंबीयांना नुकसानभरपाई देण्याची मागणी करण्यात आली होती. याचिकाकर्त्यांच्या म्हणण्यानुसार, २०२१ मध्ये कोविशील्ड ची पहिली मात्रा घेतल्यानंतर दोन महिलांचा मृत्यू झाला होता.

स्वतंत्र समितीची गरज नाही

सध्याच्या यंत्रणेनुसार लसीकरणानंतरच्या प्रतिकूल घटनांची चौकशी करण्याची व्यवस्था आधीच अस्तित्वात असल्यामुळे न्यायालयाकडून स्वतंत्र समिती स्थापन करण्याची आवश्यकता नसल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले. तथापि, नुकसानभरपाई धोरण तयार करण्याचा अर्थ असा नाही की केंद्र सरकार किंवा संबंधित प्राधिकरणाने कोणतीही चूक किंवा कायदेशीर जबाबदारी स्वीकारली आहे, असेही न्यायालयाने स्पष्ट केले.

संशोधनात लसीशी थेट संबंध नाही

इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च (ICMR) आणि नॅशनल सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल यांच्या अभ्यासानुसार देशात हृदयविकाराच्या झटक्याने होणाऱ्या अचानक मृत्यूंचा कोविड लसीशी थेट संबंध आढळलेला नाही. हा अभ्यास १८ ते ४५ वयोगटातील लोकांमध्ये झालेल्या अचानक मृत्यूंच्या घटनांवर आधारित आहे. भारताचे आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय यांच्या माहितीनुसार, भारतातील कोविड लसी सुरक्षित आणि प्रभावी आहेत आणि गंभीर दुष्परिणाम अत्यंत दुर्मिळ आहेत. अचानक मृत्यू होण्यामागे आनुवंशिकता, जीवनशैली, आधीपासूनचे आजार किंवा कोविडनंतरच्या गुंतागुंतीसारखी इतर कारणेही असू शकतात, असे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.

भारतात विकसित झालेल्या प्रमुख कोविड लसी

भारतात दोन प्रमुख कोविड लसी विकसित करण्यात आल्या होत्या. कोव्हॅक्सिन ही लस भारत बायोटेक यांनी इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च च्या सहकार्याने तयार केली होती. तर कोविशील्ड ही लस सीरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया यांनी अ‍ॅस्ट्राझेनेका च्या फॉर्म्युल्यावर आधारित तयार केली होती.