(नवी दिल्ली)
भारतीय नौदलाची क्षमता वाढवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलण्यात आलं असून, INS सिंधूविजय या डिझेल-इलेक्ट्रिक पाणबुडीची मिड-लाईफ रिफिट (Mid-Life Refit) प्रक्रिया लवकरच सुरू होणार आहे. सिंधूघोष श्रेणीतील ही चौथी पाणबुडी असून, येत्या काही महिन्यांत विशाखापट्टणममधील हिंदुस्तान शिपयार्ड लिमिटेड (HSL) येथे तिची दुरुस्ती केली जाईल.
ही पाणबुडी १९९१ मध्ये भारतीय नौदलात दाखल झाली असून, रशियन किलो-श्रेणीतील आहे. INS सिंधूविजय म्हणजेच ‘सागराचा विजेता’, ही नावाप्रमाणेच अत्याधुनिक क्षमतेची पाणबुडी आहे. याआधी २००५ मध्ये रशियातील झवेझदोचका शिपयार्डमध्ये तिची मोठी दुरुस्ती झाली होती.
लवकरच HSL मध्ये दुरुस्ती; संरक्षण मंत्रालयाची मान्यता
संरक्षण मंत्रालयाने यासाठी आधीच ‘आवश्यकता स्वीकार’ (AoN) मान्यता दिली आहे. करार अंतिम टप्प्यात असून, नियोजनानुसार ही पाणबुडी या वर्षाच्या अखेरीस HSL येथे दाखल होणार आहे. दुरुस्ती पूर्ण झाल्यानंतर सिंधूविजय पुन्हा एकदा युद्धसज्ज होऊन नौदलाच्या ताफ्यात सामील होणार आहे. दुरुस्ती प्रक्रियेमध्ये पाणबुडीच्या संरचनेतील क्षतींची दुरुस्ती, यंत्रसामग्री तपासणी, सेन्सर्स आणि शस्त्रप्रणालीचे आधुनिकीकरण, तसेच सेवाकाळ वाढवण्यावर भर दिला जाणार आहे.
INS सिंधूविजय: क्षमतेचा आढावा
| घटक | माहिती |
|---|---|
| श्रेणी | सिंधूघोष (किलो-श्रेणी) |
| सेवेत दाखल | 1991 |
| लांबी/रुंदी | ~72-74 मीटर / 10 मीटर |
| वजन | पृष्ठभागावर: 2,325 टन, पाण्याखाली: 3,076 टन |
| गती | पृष्ठभागावर: ~11 नॉट, पाण्याखाली: ~19 नॉट |
| खोली | कमाल ~300 मीटर |
| शस्त्रप्रणाली | 6 x 533 मिमी टॉर्पेडो ट्यूब्स (18 टॉर्पेडो किंवा 24 सागरी सुरुंग) |
| कर्मचारी | 53 (त्यापैकी ~12 अधिकारी) |
| मिशन कालावधी | ~45 दिवस |
प्रगत मिसाईल तंत्रज्ञान
2005 मध्ये रशियात झालेल्या आधुनिकीकरणादरम्यान, सिंधूविजयला टॉर्पेडो ट्यूबमधून Klub-S क्रूझ मिसाईल डागण्याची क्षमता प्राप्त झाली. ही सबसोनिक लँड-अटॅक मिसाईल सुमारे 220 किमी (160 नॉटिकल मैल) अंतरावर लक्ष्य भेदू शकते. यामध्ये ARGS-54 अॅक्टिव्ह रडार सीकर, ग्लोनास उपग्रह मार्गदर्शन, आणि इनर्शियल नेव्हिगेशन प्रणाली यांचा वापर केला जातो. तथापि, 2005 ते 2007 दरम्यान क्लब-एस मिसाईल चाचण्या अयशस्वी झाल्यामुळे भारताने ती पाणबुडी तात्पुरती स्वीकारण्यास नकार दिला होता. नंतर दोष दुरुस्त झाल्यावर ती भारतीय नौदलात पुन्हा दाखल झाली.
स्वदेशी तंत्रज्ञानाचा समावेश
INS सिंधूविजयमध्ये स्वदेशी बनावटीच्या सोनार आणि संपर्क प्रणाली बसवण्यात आलेल्या आहेत. यामुळे पाणबुडीची सागरी युद्धातील स्थिती अधिक सक्षम आणि सुरक्षित झाली आहे. INS सिंधूविजयची प्रस्तावित मिड-लाईफ रिफिट ही केवळ दुरुस्ती नव्हे, तर भारतीय नौदलाच्या दीर्घकालीन युद्धतत्परतेच्या दिशेने एक महत्त्वाचं पाऊल आहे. या पाणबुडीच्या आधुनिकीकरणानंतर भारतीय नौदलाला सागरी सुरक्षा वाढवण्यास मोठा आधार मिळणार आहे.
