बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेल्या कमी दाबाच्या क्षेत्राची तीव्रता वाढत असून, सोमवारी सकाळपर्यंत त्याचे चक्रीवादळात रूपांतर होण्याची शक्यता भारतीय हवामान विभागाने (IMD) वर्तवली आहे. या वादळाला ‘अर्णब’ असे नाव देण्यात आले असून, हे नाव बांगलादेशने सुचवले आहे. ‘अर्णब’ या शब्दाचा अर्थ समुद्र असा होतो. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, २८ ऑक्टोबरच्या दुपारपर्यंत या प्रणालीचे ‘अति तीव्र चक्रीवादळा’त रूपांतर होऊ शकते. त्यानंतर आंध्र प्रदेश आणि यानमच्या किनारपट्टीवर बापटला आणि विशाखापट्टणमदरम्यान हे वादळ धडकण्याची शक्यता आहे.
चक्रीवादळ किनारपट्टीवर पोहोचताना वाऱ्याचा वेग ताशी ११५ ते १२५ किलोमीटर राहण्याचा अंदाज असून, वाऱ्याचे झोत ताशी १४० किलोमीटरपर्यंत पोहोचू शकतात. या संभाव्य संकटाच्या पार्श्वभूमीवर आंध्र प्रदेश आणि ओडिशामध्ये प्रशासनाने खबरदारीच्या उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. ओडिशा सरकारने असुरक्षित भागांतील नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याची तयारी केली असून, बचाव पथकांनाही सज्ज ठेवण्यात आले आहे.
भारतीय हवामान विभागाने रविवारी सकाळी ९ वाजून १० मिनिटांनी जारी केलेल्या बुलेटिननुसार, पूर्व-मध्य आणि लगतच्या आग्नेय बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाचे क्षेत्र मागील सहा तासांत ताशी ८ किलोमीटर वेगाने आग्नेय दिशेला सरकले होते. त्यावेळी हे क्षेत्र श्री विजयपुरमपासून (अंदमान बेटे) सुमारे ४७० किलोमीटर उत्तर-उत्तर-पश्चिमेला, विशाखापट्टणमपासून ८६० किलोमीटर पूर्व-आग्नेयेला, काकीनाडापासून ९५० किलोमीटर पूर्व-आग्नेयेला, मछलीपट्टणमपासून १,०६० किलोमीटर पूर्वेला आणि बापटलापासून १,१३० किलोमीटर पूर्वेला होते.
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, सुरुवातीला ही प्रणाली दक्षिणेकडे सरकून खोल कमी दाबाच्या क्षेत्रात रूपांतरित होण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर रविवारी पूर्व-मध्य आणि लगतच्या आग्नेय बंगालच्या उपसागरातून तिची वाटचाल पश्चिम-उत्तर-पश्चिम दिशेने होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. या दिशेने पुढे सरकत असताना आज (२६ ऑक्टोबर) दुपारपर्यंत पूर्व-मध्य आणि लगतच्या पश्चिम-मध्य बंगालच्या उपसागरात तिचे चक्रीवादळात रूपांतर होऊ शकते. त्यानंतर २७ ऑक्टोबरच्या सकाळच्या सुमारास पश्चिम-मध्य बंगालच्या उपसागरात त्याची तीव्रता वाढून गंभीर चक्रीवादळ तयार होण्याचा अंदाज आहे.
२८ ऑक्टोबरच्या सकाळपर्यंत हे वादळ पश्चिम-मध्य बंगालच्या उपसागरातून आंध्र प्रदेशच्या किनारपट्टीजवळ पोहोचण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर दुपारपर्यंत ते अति तीव्र चक्रीवादळाचे स्वरूप धारण करून बापटला आणि विशाखापट्टणमदरम्यान आंध्र प्रदेश व यानमच्या किनारपट्टीवर धडकू शकते. या वेळी वाऱ्याचा वेग ताशी ११५ ते १२५ किलोमीटर, तर झोतांचा वेग ताशी १४० किलोमीटरपर्यंत जाण्याची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे.
भारतीय हवामान विभागाच्या भुवनेश्वर केंद्राच्या संचालिका मनोरमा मोहंती यांनी या हवामान प्रणालीवर सातत्याने लक्ष ठेवले जात असल्याचे सांगितले. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, या चक्रीवादळामुळे आंध्र प्रदेश आणि दक्षिण ओडिशातील काही जिल्ह्यांमध्ये जोरदार वाऱ्यांसह मुसळधार पाऊस पडू शकतो. आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणम, अल्लुरी सीताराम राजू, अनकापल्ली, काकीनाडा, पूर्व गोदावरी, डॉ. बी.आर. आंबेडकर कोनासीमा, पश्चिम गोदावरी, एलुरू, बापटला, गुंटूर, एनटीआर (NTR), कृष्णा, पार्वतीपुरम मान्यम, विजयनगरम आणि श्रीकाकुलम या जिल्ह्यांत मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
२९ ऑक्टोबरपर्यंत चक्रीवादळाची तीव्रता काही प्रमाणात कमी होण्याची शक्यता आहे. मात्र, त्या दिवशीही एलुरू, पश्चिम गोदावरी, अल्लुरी, विशाखापट्टणम, अनकापल्ली, विजयनगरम आणि श्रीकाकुलम या जिल्ह्यांत मुसळधार पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे.
दरम्यान, चक्रीवादळाचा संभाव्य परिणाम लक्षात घेऊन ओडिशा सरकारने आपत्ती व्यवस्थापनाच्या तयारीला वेग दिला आहे. मुख्यमंत्री मोहन चरण माझी यांनी हे वादळ आंध्र प्रदेशच्या किनारपट्टीवर धडकण्याचा अंदाज असला, तरी कोणताही धोका पत्करला जाणार नसल्याचे स्पष्ट केले. संभाव्य परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी प्रशासन सज्ज असून, सार्वजनिक सुरक्षितता, नागरिकांचे स्थलांतर आणि आपत्कालीन प्रतिसाद यांना सर्वोच्च प्राधान्य देण्याचे निर्देश त्यांनी अधिकाऱ्यांना दिले आहेत.
चक्रीवादळाच्या पार्श्वभूमीवर ओडिशातील सर्व जिल्हाधिकारी, जिल्हा दंडाधिकारी आणि महत्त्वाच्या पदांवरील इतर अधिकाऱ्यांच्या सुट्ट्या रद्द करण्यात आल्या आहेत. सामान्य प्रशासन विभागाने जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार, प्रशासकीय तयारी पूर्ण असल्याची खात्री करण्यासाठी सर्व संबंधित अधिकाऱ्यांना तातडीने आपापल्या मुख्यालयात परतण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
मुख्यमंत्री माझी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, चक्रीवादळामुळे ओडिशाच्या दक्षिणेकडील आणि किनारपट्टीच्या जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. यासोबतच वाऱ्याचा वेग ताशी ७० ते ९० किलोमीटर राहण्याचा अंदाज आहे. गंजम, गजपती, रायगडा, कोरापुट आणि मलकानगिरी या पाच जिल्ह्यांना सर्वाधिक फटका बसण्याची शक्यता असून, अन्य किनारपट्टीच्या भागांतही जोरदार पाऊस पडू शकतो.
या संभाव्य परिस्थितीमुळे गंजम, गजपती, रायगडा, कोरापुट आणि मलकानगिरी या पाच जिल्ह्यांतील सर्व शाळा, महाविद्यालये आणि अंगणवाडी केंद्रे २८ व २९ ऑक्टोबर रोजी बंद ठेवण्याचे आदेश मुख्यमंत्र्यांनी दिले आहेत. इतर जिल्ह्यांमधील शैक्षणिक संस्था बंद ठेवण्याचा निर्णय परिस्थितीचा आढावा घेऊन संबंधित जिल्हाधिकारी घेतील, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
असुरक्षित भागांतील नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याच्या सूचनाही प्रशासनाला देण्यात आल्या आहेत. वृद्ध, आजारी व्यक्ती आणि गर्भवती महिलांच्या सुरक्षिततेकडे विशेष लक्ष देण्यासह गरज भासल्यास त्यांना आरोग्य केंद्रांमध्ये हलवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. ओडिशा डिझास्टर रॅपिड ॲक्शन फोर्स (ODRAF), नॅशनल डिझास्टर रिस्पॉन्स फोर्स (NDRF) आणि अग्निशमन दलाची बचाव पथके संभाव्य प्रभावित भागांत तैनात करण्यात आली आहेत.
मुख्यमंत्री माझी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ओडीआरएएफची सुमारे ६० पथके आणि एनडीआरएफची १७ पथके तैनात करण्यात आली आहेत. याशिवाय अग्निशमन दलाची २२५ पथके हाय अलर्टवर ठेवण्यात आली आहेत.
नागरिकांच्या स्थलांतरासाठी निवारा केंद्रांची व्यवस्थाही करण्यात आली आहे. किनारपट्टी आणि दक्षिण ओडिशातील जिल्हाधिकाऱ्यांना गरज भासल्यास नागरिकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्यासाठी निवारा केंद्रे सज्ज ठेवण्यास सांगण्यात आले आहे. गंजम जिल्ह्याचे जिल्हाधिकारी कीर्ती वासन व्ही यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जिल्ह्यात १०० निवारा केंद्रे तयार ठेवण्यात आली असून, स्थलांतराची आवश्यकता निर्माण झाल्यास नागरिकांना सामावून घेण्यासाठी १,००० कायमस्वरूपी ठिकाणे निश्चित करण्यात आली आहेत.
भारतीय हवामान विभागाने २७ ते २९ ऑक्टोबरदरम्यान ओडिशामध्ये मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा इशारा दिला आहे. २८ ऑक्टोबरसाठी रायगडा, कोरापुट, मलकानगिरी, गजपती आणि गंजम या जिल्ह्यांना रेड वॉर्निंग जारी करण्यात आली आहे. या भागांत अतिमुसळधार पावसाची शक्यता असून, काही ठिकाणी २० सेंटीमीटरपेक्षा अधिक पाऊस पडू शकतो. पावसासोबत मेघगर्जना, विजांचा कडकडाट आणि ताशी ६० ते ७० किलोमीटर वेगाने वारे वाहण्याचाही अंदाज आहे. मच्छीमारांना २४ ऑक्टोबरपासून समुद्रात न जाण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
पश्चिम बंगालमध्येही या हवामान प्रणालीच्या संभाव्य परिणामांबाबत हवामान विभागाने सावधगिरीचा इशारा दिला आहे. रविवारी जारी करण्यात आलेल्या माहितीनुसार, २८ ते ३० ऑक्टोबरदरम्यान राज्यातील काही भागांत मुसळधार पाऊस पडू शकतो. या प्रणालीच्या प्रभावामुळे २७ ऑक्टोबरपासून पश्चिम बंगालच्या किनारपट्टीवर आणि लगतच्या भागांत जोरदार वारे वाहण्याची शक्यता असून, पुढील तीन दिवसांत अनेक जिल्ह्यांत मुसळधार पावसाचा अंदाज आहे.
२८ ते ३० ऑक्टोबरदरम्यान दक्षिण २४ परगणा, पूर्व मेदिनीपूर, पश्चिम मेदिनीपूर, झारग्राम, बांकुरा आणि पुरुलिया जिल्ह्यांत मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. दक्षिण बंगालमधील अन्य जिल्ह्यांत या कालावधीत हलका ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस होऊ शकतो. उत्तर बंगालमध्ये २९ आणि ३० ऑक्टोबर रोजी दार्जिलिंग, कालिम्पोंग, जलपाईगुडी आणि अलिपूरद्वार जिल्ह्यांत मुसळधार पावसाचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
पश्चिम बंगालच्या किनारपट्टीवरील मच्छीमारांनाही हवामान विभागाने सतर्क केले आहे. २७ ऑक्टोबरपासून पुढील सूचना मिळेपर्यंत किनारपट्टीजवळ किंवा परिसरातील समुद्रात न जाण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. बंगालच्या उपसागरातील बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर आंध्र प्रदेश, ओडिशा आणि पश्चिम बंगालमधील प्रशासन परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहे.
महाराष्ट्रात काय!
महाराष्ट्रात पुढील दोन दिवस बहुतांश ठिकाणी हवामान कोरडे राहण्याचा अंदाज हवामान विभागाने वर्तवला आहे. मात्र, २७ ऑक्टोबर रोजी गडचिरोली जिल्ह्यात मोठ्या पावसाची शक्यता असून, या जिल्ह्यासाठी यलो अलर्ट जारी करण्यात आला आहे. या काळात वाऱ्याचा वेग ताशी ३० ते ४० किलोमीटर राहण्याची शक्यता आहे.
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, २८ ऑक्टोबर रोजी राज्यातील नऊ जिल्ह्यांमध्ये पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. यामध्ये गडचिरोली जिल्ह्यासाठी ऑरेंज अलर्ट जारी करण्यात आला असून, येथे मुसळधार ते अतिमुसळधार पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे. गडचिरोलीमध्ये वाऱ्याचा वेग ताशी ४० ते ५० किलोमीटरपर्यंत पोहोचू शकतो.
याशिवाय कोल्हापूर घाट परिसर, हिंगोली, नांदेड, चंद्रपूर, गोंदिया, नागपूर, वर्धा आणि यवतमाळ या जिल्ह्यांसाठी यलो अलर्ट देण्यात आला आहे. या भागांत ताशी ३० ते ४० किलोमीटर वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता असून, नागरिकांनी हवामानातील बदलांकडे लक्ष ठेवावे.
दरम्यान, २९ ऑक्टोबर रोजीही राज्यातील काही भागांत पावसाची शक्यता कायम राहणार आहे. रत्नागिरी, नाशिक घाट परिसर, पुणे घाट परिसर, सातारा घाट परिसर, जालना, भंडारा, गडचिरोली आणि गोंदिया या जिल्ह्यांसाठी हवामान विभागाने यलो अलर्ट जारी केला आहे. त्यामुळे या भागांतील नागरिकांनी हवामान विभागाच्या सूचनांकडे लक्ष देण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.
