(पुणे / वृत्तसंस्था)
मराठी चित्रपटसृष्टी, रंगभूमी आणि लोककलेच्या क्षेत्रात आपल्या अभिनयाचा आणि लावणीच्या अनोख्या शैलीचा ठसा उमटवणाऱ्या ज्येष्ठ अभिनेत्री मधू कांबीकर यांचे आज (सोमवारी, १२ ऑक्टोबर २०२६) रोजी पुण्यात निधन झाले. त्या ७३ वर्षांच्या होत्या. गेल्या काही काळापासून त्या दीर्घ आजाराने त्रस्त होत्या. २०१६ मध्ये लावणीच्या कार्यक्रमानंतर आलेल्या पक्षाघाताच्या झटक्यामुळे त्यांच्या प्रकृतीवर गंभीर परिणाम झाला होता. त्यानंतर त्यांना अनेक आरोग्यविषयक समस्यांना सामोरे जावे लागले. त्यांच्या निधनाने मराठी चित्रपटसृष्टीसह रंगभूमी आणि पारंपरिक लावणीच्या क्षेत्रातील एका अनुभवी कलावंताचा प्रवास संपला आहे.
मधू कांबीकर यांनी आपल्या सहजसुंदर अभिनयाने, प्रभावी संवादफेकीने आणि लावणी सादर करण्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण शैलीने रसिकांच्या मनात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले होते. पडद्यावर आई, सासू यांसारख्या विविध भूमिका साकारताना त्यांनी व्यक्तिरेखांमध्ये सहजता आणि जिवंतपणा आणला. चित्रपटांतील भूमिकांबरोबरच पारंपरिक लावणीच्या सादरीकरणामुळेही त्यांना विशेष ओळख मिळाली. चित्रपट, लोकनाट्य, व्यावसायिक रंगभूमी आणि दूरदर्शन अशा विविध माध्यमांत त्यांनी काम केले. चार दशकांहून अधिक काळ त्यांनी मराठी मनोरंजनविश्वात योगदान दिले.
२८ जुलै १९५३ रोजी बीड जिल्ह्यातील माळेगाव खुर्द येथे त्यांचा जन्म झाला. तमाशाच्या फडातून त्यांनी आपल्या कलाप्रवासाला सुरुवात केली. पुढे चित्रपटसृष्टीत प्रवेश करत त्यांनी अभिनयाच्या जोरावर स्वतःची ओळख निर्माण केली. ज्येष्ठ दिग्दर्शक राजदत्त यांच्या ‘शापित’ या चित्रपटातून त्यांच्या अभिनयाची विशेष दखल घेतली गेली. त्यानंतर त्यांनी अनेक मराठी चित्रपटांत महत्त्वपूर्ण भूमिका साकारल्या. ‘हेच माझं माहेर’, ‘राघुमैना’, ‘एक होता विदूषक’, ‘झपाटलेला’, ‘डेबू’ आणि ‘येऊ का घरात’ या चित्रपटांतील त्यांच्या भूमिका प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहिल्या.
मधू कांबीकर यांची ओळख केवळ चित्रपट अभिनेत्री म्हणून मर्यादित नव्हती. लावणीच्या सादरीकरणातील त्यांची ऊर्जा, अभिनयातील सहजता आणि लोककलेशी असलेली बांधिलकी यांमुळे त्यांनी रसिकांमध्ये वेगळे स्थान मिळवले. ग्रामीण जीवनाशी जोडलेल्या लोककलेला लोकप्रिय करण्यात त्यांचे योगदान महत्त्वाचे होते. त्यांच्या अभिनयाची दखल विविध पुरस्कारांच्या माध्यमातूनही घेण्यात आली. ‘शापित’ या चित्रपटासाठी त्यांना फिल्मफेअरचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला होता. तसेच महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कारांसह अन्य सन्मानांनीही त्यांना गौरविण्यात आले. २००७ मध्ये त्यांना लावणी कलावंत पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.
मधू कांबीकर यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाचा टप्पा २७ नोव्हेंबर २०१६ रोजी आला. मुंबईतील माटुंगा येथील यशवंत नाट्यमंदिरात ‘लावण्य संगीत’ हा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. तब्बल १२ वर्षांनंतर त्या पुन्हा लावणी सादर करण्यासाठी रंगमंचावर आल्या होत्या. मात्र, कार्यक्रमादरम्यान त्यांना अस्वस्थ वाटू लागले. प्रकृती ठीक नसतानाही त्यांनी जिद्दीने भैरवीचे सादरीकरण पूर्ण केले. त्यानंतर मेकअप रूममध्ये गेल्यावर त्यांना पक्षाघाताचा झटका आला. त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. या घटनेचा त्यांच्या उजव्या हातावर परिणाम झाला आणि पुढील काळात त्यांच्या प्रकृतीच्या समस्या वाढत गेल्या.
पक्षाघाताच्या झटक्यानंतर त्यांना पूर्वीप्रमाणे चित्रपट, लावणी आणि रंगमंचावर सक्रिय राहणे शक्य झाले नाही. प्रकृतीच्या अडचणींमुळे त्यांचा कलाप्रवासही मर्यादित झाला. तरीही त्यांनी साकारलेल्या भूमिका आणि लावणीच्या माध्यमातून केलेले योगदान रसिकांच्या स्मरणात राहिले. त्यांच्या कारकिर्दीतील कामगिरीचा गौरव २०१८ मध्ये झी चित्र गौरव पुरस्कार सोहळ्यात जीवनगौरव पुरस्कार जाहीर करून करण्यात आला. प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे त्यांना या सोहळ्याला उपस्थित राहता आले नाही. त्यामुळे त्यांच्या वतीने त्यांची सून शीतल जाधव यांनी पुरस्कार स्वीकारला.
मधू कांबीकर यांच्या निधनाची बातमी समोर आल्यानंतर मराठी मनोरंजनविश्वातून शोक व्यक्त केला जात आहे. अभिनय आणि लावणी या दोन्ही क्षेत्रांत त्यांनी निर्माण केलेली स्वतंत्र ओळख, विविध चित्रपटांमधील त्यांच्या लक्षवेधी भूमिका आणि पारंपरिक लोककलेप्रती असलेली त्यांची निष्ठा यामुळे त्या रसिकांच्या स्मरणात राहतील. त्यांच्या निधनाने मराठी चित्रपटसृष्टी, रंगभूमी आणि लावणीच्या क्षेत्राची मोठी हानी झाली आहे.
