(नवी दिल्ली / वृत्तसंस्था)
अग्निपथ योजनेअंतर्गत भारतीय नौदलात भरती झालेल्या अग्निवीरांची पहिली बॅच २१ नोव्हेंबर २०२६ रोजी चार वर्षांची सेवा पूर्ण करून निवृत्त होणार आहे. या बॅचमधील सुमारे ७५ टक्के अग्निवीरांना सेवा कालावधी संपल्यानंतर नौदलातून बाहेर पडावे लागणार आहे, तर कामगिरीच्या आधारावर २५ टक्के अग्निवीरांना नियमित सेवेत कायम ठेवले जाणार आहे. निवृत्त होणाऱ्या अग्निवीरांना पुढील रोजगाराच्या संधी उपलब्ध व्हाव्यात, यासाठी केंद्र सरकारसह विविध राज्य सरकारांनी आरक्षण आणि इतर सुविधांची तरतूद केली आहे.
निवृत्तीनंतर अग्निवीरांना चार वर्षांच्या सेवेसाठी सुमारे १०.०४ लाख रुपयांचा सेवा निधी मिळणार आहे. या निधीमध्ये संबंधित अग्निवीराचे योगदान, सरकारकडून दिला जाणारा समान वाटा आणि त्यावरील व्याजाचा समावेश असेल. ही संपूर्ण रक्कम करमुक्त असल्याचे सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे सेवा पूर्ण झाल्यानंतर अग्निवीरांना पुढील वाटचालीसाठी आर्थिक आधार मिळणार आहे.
रोजगाराच्या संधी वाढविण्याच्या दृष्टीने अग्निवीरांना सेवा पूर्ण झाल्यानंतर कौशल्य प्रमाणपत्र दिले जाणार आहे. या प्रमाणपत्राचा उपयोग त्यांना पुढील नोकरी मिळवण्यासाठी होऊ शकतो. केंद्र सरकारने केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलांमध्ये (CAPF) कॉन्स्टेबल आणि रायफलमन पदांच्या भरतीसाठी माजी अग्निवीरांना ५० टक्के आरक्षण देण्याची तरतूद केली आहे. यासाठी भरती प्रक्रियेत ‘माजी अग्निवीर’ अशी स्वतंत्र श्रेणीही तयार करण्यात आली आहे.
केंद्र सरकारच्या या तरतुदींबरोबरच महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, हरियाणा, राजस्थान आणि मध्य प्रदेशसह काही राज्यांनीही पोलीस दल तसेच इतर सरकारी नोकऱ्यांमध्ये माजी अग्निवीरांसाठी आरक्षण जाहीर केले आहे. काही ठिकाणी १० ते २० टक्के आरक्षण देण्यासोबतच वयोमर्यादेत ३ ते ५ वर्षांची सूट देण्यात आली आहे. तसेच, काही भरती प्रक्रियांमध्ये शारीरिक चाचण्यांमधून सूट देण्याचीही तरतूद आहे.
माजी अग्निवीरांना सरकारी आणि खासगी क्षेत्रातील रोजगाराच्या संधी मिळवून देण्यासाठी गृह मंत्रालयाकडून विशेष पोर्टल तयार करण्याचे काम सुरू असल्याचे सांगण्यात आले आहे. या पोर्टलच्या माध्यमातून त्यांच्या कौशल्यांनुसार नोकरीच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
दरम्यान, अग्निवीरांना सेवा कालावधीत ४८ लाख रुपयांचे जीवन विमा कवच दिले जाते. सेवेदरम्यान मृत्यू झाल्यास त्यांच्या कुटुंबीयांना या विम्यामुळे आर्थिक आधार मिळतो. मात्र, चार वर्षांची सेवा पूर्ण करून निवृत्त झाल्यानंतर अग्निवीरांना ग्रेच्युइटी, पेन्शन, आजीवन वैद्यकीय सुविधा आणि कॅन्टीन सुविधा मिळणार नाहीत. त्यामुळे सेवा निधी, कौशल्य प्रमाणपत्र आणि सरकारी तसेच खासगी क्षेत्रातील रोजगाराच्या संधी या निवृत्त होणाऱ्या अग्निवीरांच्या पुढील वाटचालीत महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
