(थायलंड / वृत्तसंस्था)
भारतात गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा होत असताना जगातील सर्वात उंच उभ्या गणेशमूर्तींपैकी जगातील सर्वात उंच उभी कांस्य गणेशमूर्ती थायलंडमध्ये आहे. थायलंडच्या चाचोएंगसाओ (Chachoengsao) प्रांतातील ख्लोंग खुअन गणेश इंटरनॅशनल पार्क (Khlong Khuean Ganesh International Park) येथे ही भव्य प्रतिमा उभारण्यात आली आहे. अधिकृत पर्यटन माहितीनुसार पायथ्यासह या मूर्तीची उंची सुमारे ३९ मीटर (१२८ फूट) आहे. एखाद्या १४ मजली इमारतीप्रमाणे ती दिमाखाने उभी असून ही मूर्ती ८५४ कांस्य भाग जोडून तयार करण्यात आली आहे.
बँकॉकच्या पूर्वेला असलेल्या चाचोएंगसाओ प्रांतातील ख्लोंग खुअन परिसरात बंग पाकोंग नदीच्या काठावर हे गणेश इंटरनॅशनल पार्क वसले आहे. थायलंडच्या अधिकृत पर्यटन विभागाच्या माहितीनुसार, ८५४ कांस्य भागांपासून तयार झालेली सुमारे ३९ मीटर उंच गणेशमूर्ती हे या उद्यानाचे प्रमुख आकर्षण आहे. हिरवाईने नटलेल्या परिसरात उभी असलेली ही विशाल प्रतिमा दूरवरूनही लक्ष वेधून घेते. मूर्तीच्या डोक्यावर कमळाचं फूल असून त्यात ‘ओम’ अंकित आहे.
उपलब्ध माहितीनुसार मूर्तीचे एकूण वजन १००० टनांपेक्षा जास्त असल्याचा दावाही करण्यात येतो. मात्र गणेश इंटरनॅशनल पार्कच्या अधिकृत माहितीनुसार कांस्याचा वापर सुमारे ४० टन असून लोखंडी संरचनेचे वजन सुमारे १०० टन आहे आणि संपूर्ण रचना २०० टनांपेक्षा अधिक असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. ही प्रतिमा उभी असलेल्या विशिष्ट स्वरूपात साकारण्यात आली आहे. अधिकृत माहितीनुसार मूर्तीची प्रत्यक्ष उंची ३० मीटर असून पायथ्यासह एकूण उंची ३९ मीटर होते. मूर्तीच्या चार हातांमध्ये फणस, ऊस, केळी आणि आंबा ही फळे किंवा स्थानिक कृषी उत्पादनांचे प्रतीकात्मक स्वरूप दाखवण्यात आले आहे. थायलंडमध्ये ४ फळं पवित्र मानली जाणारी फणस, आंबा, ऊस आणि केळी ही चार फळे मूर्तीच्या हातात ठेवली आहेत. थायलंडमध्ये आंबा समृद्धीचं प्रतीक मानला जातो. गणपतीच्या पोटावर सापाने वेटोळे घातले आहेत, सोंडेमध्ये लाडू आणि पायाजवळ उंदीर आहे. थायलंडमध्येही गणपतीला ज्ञान आणि बुद्धीमत्तेची देवता मानतात. या रचनेमागे समृद्धी, यश आणि थायलंडच्या प्रगतीचे प्रतीकात्मक अर्थ जोडले गेले आहेत.
मूर्तीच्या उभारणीची प्रक्रिया देखील वैशिष्ट्यपूर्ण होती. गणेश इंटरनॅशनल पार्कच्या अधिकृत माहितीनुसार २००८ मध्ये या मूर्तीच्या निर्मितीला सुरुवात झाली आणि २०१२ मध्ये काम पूर्ण झाले. मूळ प्रतिमेच्या आकारमानाचे प्रमाण वाढवून त्याचा नमुना तयार करण्यात आला. त्यानंतर ८५४ स्वतंत्र कांस्य भाग तयार करून ते एकत्र जोडण्यात आले. कांस्य वितळवण्यासाठी सुमारे १२०० अंश सेल्सिअस तापमानाचा वापर करण्यात आला आणि तयार भाग इलेक्ट्रिक वेल्डिंगद्वारे जोडण्यात आले.
थायलंडमधली अयोध्या म्हणजेच अयुथ्या साम्राज्यात चाचोएंगशाओ नावाचे शहर १५४९ मध्ये वसवण्यात आले. या शहराची ‘चाचोएंगशाओ असोसिएशन’ ही संस्था धार्मिक आणि सामाजिक कार्यात नेहमी पुढे असते. या असोसिएशनचे अध्यक्ष पोल जेन समाचाई वानीशेनी यांनी जगातली गणपतीची सगळ्यात उंच मूर्ती बनवायचे ठरवले. संस्थेला ख्लॉन्ग ख्वान्ग शहरात ४० हजार वर्ग मीटर जागा मिळाली. ही जमीन सुपीक आणि कृषीप्रधान क्षेत्र असल्यामुळे गणपतीची मूर्ती स्थापन करण्यासाठी निवडण्यात आली. सगळ्यात आधी या जागेवर ‘इंटरनॅशनल गणेश पार्क’ बनवण्यात आलं. मग मूर्ती बसवण्यात आली.
ही गणेशमूर्ती केवळ धार्मिक श्रद्धेचे केंद्र म्हणून नव्हे, तर पर्यटनस्थळ म्हणूनही विकसित झाली आहे. थायलंडच्या अधिकृत पर्यटन विभागाने ख्लोंग खुअन गणेश पार्कला चाचोएंगसाओमधील प्रमुख आकर्षणांपैकी एक म्हणून नोंदवले आहे. जगभरातील भाविक आणि पर्यटक येथे गणेशदर्शनासाठी येतात. बँकॉकहूनही या ठिकाणी जाता येते आणि हे स्थळ दिवसाच्या सहलीसाठी लोकप्रिय असल्याचे पर्यटनविषयक माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.
थायलंडमध्ये गणेशाला ‘फ्रा फिकानेत’ (Phra Phikanet) या नावानेही ओळखले जाते. थायलंडमधील गणेशभक्तीचा संबंध दक्षिण-पूर्व आशियात ब्राह्मण परंपरेच्या प्रसाराशी जोडला जातो. थायलंडच्या अधिकृत माहितीनुसार गणेशाला ज्ञान, बुद्धिमत्ता आणि यशाशी संबंधित देवता मानले जाते. मोठ्या उद्योग, शिक्षण, कला आणि विविध शुभकार्यांपूर्वी गणेशाची पूजा करण्याची परंपराही तेथे आढळते.
ख्लोंग खुअन गणेश इंटरनॅशनल पार्कचा परिसर सुमारे ४०,००० चौरस मीटरमध्ये विकसित करण्यात आला आहे. मुख्य कांस्य गणेशमूर्तीबरोबरच या परिसरात अन्य धार्मिक प्रतिमा आणि उपासनेसाठीची ठिकाणेही आहेत. पार्कच्या अधिकृत माहितीनुसार येथे गणेशपूजेबरोबर विविध ब्राह्मण धार्मिक विधीही आयोजित केले जातात.
परदेशात राहणाऱ्या भारतीयांसाठीही हे ठिकाण आकर्षणाचे केंद्र ठरते. भारतातून थायलंडला जाणारे पर्यटक चाचोएंगसाओमधील या भव्य गणेशमूर्तीला भेट देतात. मात्र, या ठिकाणी केवळ भारतीय पर्यटकच नव्हे, तर स्थानिक नागरिक आणि अन्य देशांमधून येणारे पर्यटकही भेट देत असल्याची माहिती पर्यटन स्रोतांमध्ये आहे.
गणेशोत्सवाच्या काळात भारतातील घराघरांत आणि सार्वजनिक मंडळांमध्ये विविध आकारांच्या गणेशमूर्तींची प्रतिष्ठापना होत असताना थायलंडमधील ही ३९ मीटर उंच कांस्य प्रतिमा वेगळ्या कारणामुळे चर्चेत येते. भारताबाहेरही गणेशभक्तीची परंपरा किती व्यापक आहे, याचे हे एक उल्लेखनीय उदाहरण मानले जाते. विशेष म्हणजे, या प्रतिमेच्या निर्मितीत आधुनिक तंत्रज्ञान, धातुकाम आणि पारंपरिक धार्मिक कलात्मकता यांचा वापर करण्यात आला आहे.
ख्लोंग खुअन गणेश इंटरनॅशनल पार्कच्या अधिकृत माहितीनुसार हे स्थळ जगभरातील भाविकांसाठी आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक केंद्र म्हणून विकसित करण्यात आले आहे. त्यामुळे गणेशोत्सवाच्या निमित्ताने थायलंडला जाणाऱ्या पर्यटकांच्या यादीत चाचोएंगसाओमधील या भव्य गणेशमूर्तीचा समावेश होणे स्वाभाविक ठरते.
