(राजापूर / वार्ताहर)
शहनाई वादनाच्या क्षेत्रात सहा दशकांहून अधिक काळ अखंड संगीतसाधना करून राष्ट्रीय पातळीवर आपल्या कलेचा स्वतंत्र ठसा उमटविणारे राजापूर तालुक्यातील कशेळी गावचे सुपुत्र पं. शैलेश भागवत यांना शास्त्रीय संगीतातील शहनाई वादनातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. दिल्ली येथील विज्ञान भवनात १३ ऑगस्ट २०२६ रोजी झालेल्या दिमाखदार सोहळ्यात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते पं. भागवत यांना हा प्रतिष्ठेचा राष्ट्रीय पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
पं. शैलेश भागवत यांना मिळालेल्या या सन्मानामुळे राजापूर तालुक्याच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा खोवला गेला आहे. कशेळी गावासह राजापूर तालुक्यात या पुरस्काराचे विशेष कौतुक होत असून, विविध स्तरांतून पं. भागवत यांच्यावर अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे.
भारतीय शास्त्रीय संगीतात शहनाईला स्वतंत्र आणि प्रतिष्ठेचे स्थान मिळवून देणाऱ्या कलाकारांमध्ये पं. शैलेश भागवत यांचे नाव आदराने घेतले जाते. भारतरत्न उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांचे शिष्य म्हणून त्यांची विशेष ओळख आहे. गुरूंकडून लाभलेला सांगीतिक वारसा, शास्त्रीय संगीताचा सखोल अभ्यास, स्वरांवरील प्रभुत्व आणि वैशिष्ट्यपूर्ण सादरीकरणशैली यांच्या जोरावर त्यांनी शहनाई वादनाला राष्ट्रीय स्तरावर वेगळी ओळख मिळवून दिली.
२ जून १९५८ रोजी ठाणे येथे जन्मलेल्या पं. भागवत यांच्या संगीतप्रवासाला पवित्र कोपिनेश्वर मंदिराच्या सान्निध्यात सुरुवात झाली. पंडित औरंगाबादकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी संगीताचे प्राथमिक शिक्षण घेतले. त्यानंतर प्रख्यात सतारवादक पं. मारुती पाटील यांच्या मार्गदर्शनामुळे त्यांच्या संगीतसाधनेला व्यापक दिशा मिळाली. पुढे भारतरत्न उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांच्या मार्गदर्शनाखाली शहनाई वादनातील त्यांची साधना अधिक प्रगल्भ होत गेली.
पं. भागवत यांच्या शहनाई वादनावर विविध संगीतपरंपरांचा प्रभाव जाणवतो. मानवी आवाजातील सूक्ष्म चढ-उतार, स्वरांची भावपूर्ण मांडणी आणि भावभावनांची प्रभावी अभिव्यक्ती साधणाऱ्या ‘गायकी अंग’ शैलीचा त्यांच्या वादनावर विशेष प्रभाव आहे. भारतीय शास्त्रीय संगीताची समृद्ध परंपरा, स्वरांचे बारकावे आणि भावस्पर्शी अभिव्यक्ती यांचा सुरेख मिलाफ त्यांच्या सादरीकरणात अनुभवायला मिळतो.
शास्त्रीय संगीताच्या चौकटीपुरते पं. भागवत यांचे योगदान मर्यादित राहिलेले नाही. नाट्यसंगीत, अभंग, भजन, गझल तसेच शास्त्रीय चित्रपटसंगीत अशा विविध संगीतप्रकारांतही त्यांनी आपल्या शहनाई वादनाचा ठसा उमटविला आहे. देशभरातील विविध प्रतिष्ठित व्यासपीठांवर त्यांनी मैफली सादर केल्या आहेत. त्याचबरोबर व्याख्यान-प्रात्यक्षिकांच्या माध्यमातून शहनाई वादनाची वैशिष्ट्ये, त्यातील बारकावे आणि या वाद्याची शास्त्रीय बाजू रसिकांपर्यंत पोहोचविण्याचे कामही त्यांनी केले आहे.
पं. शैलेश भागवत हे केवळ मैफली सादर करणारे कलाकार नसून शहनाई या वायुवाद्याची परंपरा, ध्वनीनिर्मिती आणि त्यामागील शास्त्रीय प्रक्रिया यांचा अभ्यास करणारे जाणकार कलाकार म्हणूनही परिचित आहेत. शहनाईच्या ध्वनीनिर्मितीमागील शास्त्रीय प्रक्रियेचा अभ्यास करण्यासाठी त्यांना भारत सरकारची फेलोशिप मिळाली होती. या विषयावरील त्यांचे संशोधन दिल्ली येथील सार्वजनिक ग्रंथालयाच्या अभिलेखागारात जतन करण्यात आले आहे. सन २००४ पासून ते भारतीय सांस्कृतिक संबंध परिषद अर्थात ICCRच्या मान्यवर कलाकारांच्या पॅनेलवर कार्यरत आहेत.
पुरस्काराचे श्रेय आई-वडील आणि गुरूंना
आपल्या या राष्ट्रीय सन्मानाचे श्रेय पं. शैलेश भागवत यांनी आपल्या आई-वडिलांसह गुरू भारतरत्न उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांना दिले. गुरूंकडून मिळालेला सांगीतिक वारसा आणि शहनाई वादनाची समृद्ध परंपरा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविणे, हेच आपल्या संगीतसाधनेचे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याचे त्यांनी सांगितले.
साधी राहणी, संगीतावरील अढळ निष्ठा, सातत्यपूर्ण रियाज आणि सहा दशकांहून अधिक काळाची अखंड संगीतसाधना यांच्या जोरावर पं. शैलेश भागवत यांनी शहनाई वादनाच्या क्षेत्रात मानाचे स्थान निर्माण केले आहे. त्यांच्या कलेची राष्ट्रीय पातळीवर झालेली दखल ही केवळ त्यांच्या वैयक्तिक कर्तृत्वाची पोचपावती नसून कशेळी गावासह राजापूर तालुक्याच्या सांस्कृतिक परंपरेचाही गौरव आहे.
पं. शैलेश भागवत यांना मिळालेल्या संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारामुळे कशेळीच्या सांस्कृतिक वैभवात आणि राजापूरच्या कला-संगीत परंपरेत आणखी एक मानाचा अध्याय जोडला गेला आहे. त्यांच्या या राष्ट्रीय सन्मानामुळे कोकणातील नवोदित कलाकारांनाही प्रेरणा मिळणार असून, शहनाई वादनाची समृद्ध परंपरा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्याच्या त्यांच्या कार्याला या पुरस्कारामुळे नवी ऊर्जा मिळणार आहे.
