(राजापूर / तुषार पाचलकर)
तालुक्यातील जवळेथर येथील केंद्रशाळेत गुरुवार, दि. १३ ऑगस्ट रोजी विद्यार्थ्यांनी विविध रानभाज्यांचे आकर्षक प्रदर्शन भरविले होते. स्थानिक परिसरात सहज उपलब्ध होणाऱ्या रानभाज्यांची ओळख विद्यार्थ्यांना व्हावी, त्यांच्या पौष्टिक गुणधर्मांची माहिती मिळावी तसेच पारंपरिक खाद्यसंस्कृती आणि स्थानिक जैवविविधतेचे महत्त्व समजावे, या उद्देशाने या उपक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते.
या प्रदर्शनात विद्यार्थ्यांनी परिसरात आढळणाऱ्या विविध प्रकारच्या रानभाज्या संकलित करून त्यांची व्यवस्थित मांडणी केली होती. प्रत्येक रानभाजीचे नाव, तिची ओळख, उपलब्ध होण्याचा काळ, पारंपरिक पद्धतीने केला जाणारा स्वयंपाकातील उपयोग तसेच आरोग्याच्या दृष्टीने असलेले महत्त्व याबाबत विद्यार्थ्यांनी माहिती सादर केली. त्यामुळे प्रदर्शनाला भेट देणाऱ्या शिक्षक, पालक आणि ग्रामस्थांना रानभाज्यांविषयी सविस्तर माहिती मिळाली.
ग्रामीण भागातील अनेक रानभाज्या पावसाळ्यात नैसर्गिकरीत्या उपलब्ध होतात. या भाज्यांमध्ये विविध जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि अन्य पोषक घटक असतात. पूर्वीपासूनच ग्रामीण भागातील कुटुंबांच्या आहारात या भाज्यांचा समावेश केला जातो. मात्र, बदलत्या जीवनशैलीमुळे आणि पारंपरिक खाद्यपद्धतींपासून दूर जाण्यामुळे अनेक स्थानिक रानभाज्यांची माहिती नव्या पिढीला कमी होत आहे. या पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांनी आयोजित केलेल्या प्रदर्शनातून स्थानिक खाद्यपरंपरेचे महत्त्व अधोरेखित झाले.
प्रदर्शनाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकण्याची संधी मिळाली. रानभाज्या संकलित करताना त्यांची ओळख पटविणे, त्यांची माहिती मिळविणे, वर्गीकरण करणे, मांडणी करणे आणि त्याबाबत इतरांना माहिती देणे, या प्रक्रियेतून विद्यार्थ्यांच्या निरीक्षणशक्ती, संवादकौशल्य आणि सादरीकरण कौशल्याला चालना मिळाली.
तसेच स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेल्या वनस्पती आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संवर्धन करण्याची गरजही या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांच्या मनात रुजविण्यात आली. जैवविविधतेचे संरक्षण, निसर्गाशी असलेले नाते आणि पारंपरिक ज्ञानाचे जतन याबाबत जागृती निर्माण करण्याच्या दृष्टीने हे प्रदर्शन महत्त्वपूर्ण ठरले.
या उपक्रमाला शाळेतील शिक्षक, पालक तसेच ग्रामस्थांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. विद्यार्थ्यांनी उत्साहाने सहभाग घेत रानभाज्यांची माहिती उपस्थितांना समजावून सांगितल्याने त्यांचे सर्व स्तरांतून कौतुक करण्यात आले. विद्यार्थ्यांच्या कल्पकतेला आणि अभ्यासू वृत्तीला प्रोत्साहन देणारा हा उपक्रम शैक्षणिकदृष्ट्या उपयुक्त ठरला.
