(मुंबई / वृत्तसंस्था)
महाराष्ट्राच्या मजबूत सहकार क्षेत्राला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देण्यासाठी केंद्र सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. सहकाराशी संबंधित कामकाज अधिक प्रभावीपणे मुंबईतून चालवण्यावर भर देण्यात येणार असल्याची घोषणा केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी केली. मुंबईतील फोर्ट परिसरातील शारदा सदन येथे एनयूसीएफडीसीच्या (NUCFDC) नव्या कार्यालयाचे उद्घाटन शाह यांच्या हस्ते झाले. त्यानंतर बीएसई इंटरनॅशनल कन्व्हेन्शन सेंटरमध्ये आयोजित ‘सहकार नवक्रांती’ कार्यक्रमात त्यांनी अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकिंग क्षेत्रातील प्रतिनिधींशी संवाद साधला. या कार्यक्रमाला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्यासह सहकार आणि बँकिंग क्षेत्रातील मान्यवर उपस्थित होते.
महाराष्ट्रातील सहकार क्षेत्राला मुंबईतून बळ देणार
अमित शाह यांनी महाराष्ट्राच्या सहकार चळवळीचे महत्त्व अधोरेखित करताना राज्यातील सहकाराशी संबंधित कामकाजाला अधिक प्रभावीपणे चालना देण्यावर भर दिला. महाराष्ट्रात साखर कारखाने, दूध संघ, पतसंस्था, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका आणि अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकांचे मोठे जाळे आहे. या सहकार क्षेत्राला टेक्नॉलॉजी, डिजिटल बँकिंग आणि आधुनिक व्यवस्थापनाची जोड मिळाल्यास त्याचा मोठा फायदा होऊ शकतो, असे शाह यांनी सांगितले.
देशात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली डिजिटल व्यवहार मोठ्या प्रमाणात वाढले आहेत. त्यामुळे बँकिंग सेवा अधिक आधुनिक करण्याबरोबरच अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकिंग क्षेत्राची क्षमता वाढवणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
‘सहकार CBS’मुळे छोट्या बँकांनाही मोठ्या बँकांसारख्या डिजिटल सुविधा
देशभरातील अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकांसाठी ‘सहकार CBS’ ही कॉमन कोअर बँकिंग सिस्टिम सुरू करण्यात आली. पहिल्या टप्प्यात या प्रणालीशी यशस्वीपणे जोडलेल्या सहा अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकांच्या प्रतिनिधींचा कार्यक्रमात सत्कार करण्यात आला.
छोट्या सहकारी बँकांकडे स्वतंत्रपणे महागडी डिजिटल यंत्रणा उभारण्यासाठी पुरेसा निधी किंवा तांत्रिक मनुष्यबळ नसू शकते. अशा बँकांना कॉमन प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून आधुनिक बँकिंग सेवा देणे हा या व्यवस्थेचा प्रमुख उद्देश आहे. थोडक्यात, बँक छोटी असली तरी ग्राहकांना मोठ्या बँकांसारख्या डिजिटल सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून केला जाणार आहे.
सामान्य ग्राहकांना काय फायदा होणार?
‘सहकार CBS’चा थेट फायदा अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकांच्या ग्राहकांनाही होण्याची शक्यता आहे. कॉमन कोअर बँकिंग प्रणालीमुळे बँकिंग व्यवहार अधिक वेगवान आणि सुलभ होण्यास मदत होऊ शकते.
खाते व्यवहार, पैसे ट्रान्सफर, ठेवी, कर्जाशी संबंधित माहिती आणि इतर डिजिटल बँकिंग सेवा अधिक आधुनिक पद्धतीने हाताळता येणार आहेत. त्यामुळे मोठ्या बँकांमध्ये उपलब्ध असलेल्या काही डिजिटल सुविधांचा लाभ छोट्या सहकारी बँकांच्या ग्राहकांनाही मिळण्याचा मार्ग मोकळा होणार आहे.
ऑनलाइन फ्रॉड रोखण्यासाठी सायबर सिक्युरिटी सेंटर
डिजिटल व्यवहार वाढत असताना सायबर फ्रॉड आणि ऑनलाइन हल्ल्यांचा धोकाही वाढला आहे. मोठ्या बँकांकडे सायबर सुरक्षेसाठी स्वतंत्र यंत्रणा असते. मात्र, प्रत्येक छोट्या सहकारी बँकेला अशी यंत्रणा उभारणे आर्थिकदृष्ट्या शक्य नसते.
ही अडचण लक्षात घेऊन एनयूसीएफडीसीच्या माध्यमातून सायबर सिक्युरिटी ऑपरेशन्स सेंटर सुरू करण्यात आले आहे. हे सेंटर अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकांच्या डिजिटल व्यवहारांवर लक्ष ठेवण्यास, संशयास्पद हालचाली ओळखण्यास आणि सायबर धोक्यांपासून बँकांना संरक्षण देण्यास मदत करणार आहे. यामुळे ग्राहकांच्या डिजिटल व्यवहारांना अतिरिक्त सुरक्षा कवच मिळण्याची अपेक्षा आहे.
एनयूसीएफडीसी आणि नॅशनल फॉरेन्सिक सायन्सेस युनिव्हर्सिटीमध्ये करार
यावेळी एनयूसीएफडीसी आणि नॅशनल फॉरेन्सिक सायन्सेस युनिव्हर्सिटी यांच्यात सामंजस्य करार (MoU) करण्यात आला. सायबर सिक्युरिटी, तंत्रज्ञान आणि बँकिंग क्षेत्रातील क्षमता वाढवणे हा या कराराचा उद्देश आहे. सहकारी बँकिंग क्षेत्राला आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून अधिक सक्षम करण्यासाठी हा करार महत्त्वाचा ठरणार असल्याचे अमित शाह यांनी सांगितले.
एनयूसीएफडीसी म्हणजे काय?
एनयूसीएफडीसी (NUCFDC) ही अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकांसाठी तयार करण्यात आलेली ‘अम्ब्रेला ऑर्गनायझेशन’ आहे. देशभरातील अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँकांना टेक्नॉलॉजी, कोअर बँकिंग, सायबर सिक्युरिटी आणि प्रशिक्षण यासाठी सामूहिक पातळीवर मदत उपलब्ध करून देणे हा तिचा उद्देश आहे. विशेषतः छोट्या आणि मध्यम आकाराच्या सहकारी बँकांचा तंत्रज्ञानावरील खर्च कमी करून त्यांना मोठ्या कमर्शियल बँकांशी स्पर्धा करण्यास सक्षम करणे, हा या व्यवस्थेमागील महत्त्वाचा हेतू आहे.
अमित शाह यांच्या मुंबई दौऱ्याला सहकाराच्या दृष्टीने महत्त्व
अमित शाह शुक्रवारी रात्री मुंबईत दाखल झाले. विमानतळावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी त्यांचे स्वागत केले. यावेळी उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, केंद्रीय राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ, मंत्री मंगलप्रभात लोढा, मंत्री आशिष शेलार, भाजप प्रदेशाध्यक्ष रवींद्र चव्हाण, आमदार अमित साटम आणि मुंबईच्या महापौर रितू तावडे यांच्यासह अनेक नेते उपस्थित होते.
शनिवारी फोर्ट येथील एनयूसीएफडीसी कार्यालयाच्या उद्घाटनानंतर शाह यांनी राज्यातील अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक फेडरेशन आणि जिल्हा संघटनांच्या प्रतिनिधींशी संवाद साधला. त्यानंतर बीएसई इंटरनॅशनल कन्व्हेन्शन सेंटरमध्ये ‘सहकार नवक्रांती’ कार्यक्रम झाला. या दौऱ्यातून महाराष्ट्रातील मोठ्या सहकार क्षेत्राला डिजिटल बँकिंग, आधुनिक व्यवस्थापन आणि सायबर सिक्युरिटीची जोड देऊन मुंबईतून अधिक बळ देण्याचा केंद्र सरकारचा प्रयत्न स्पष्ट झाला आहे.
