( श्रीनगर )
यंदाच्या अमरनाथ यात्रेदरम्यान पवित्र अमरनाथ गुहेतील नैसर्गिक बर्फाचे शिवलिंग (बाबा बर्फानी) अवघ्या पाच दिवसांत जवळपास पूर्णपणे वितळल्याची माहिती समोर आली आहे. ३ जुलैपासून सुरू झालेली ५७ दिवसांची यात्रा अद्याप प्रारंभीच्या टप्प्यात असतानाच हिम शिवलिंगाचा आकार मोठ्या प्रमाणात कमी झाल्याने भाविकांमध्ये आश्चर्य आणि चिंता व्यक्त केली जात आहे.
अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, यात्रेच्या पहिल्या चार दिवसांत सुमारे ८६ हजार भाविकांनी पवित्र गुहेत दर्शन घेतले असून पाचव्या दिवशी हा आकडा १ लाखांच्या पुढे जाण्याची शक्यता आहे. यंदाच्या यात्रेसाठी सुमारे ४ लाख भाविकांनी नोंदणी केली असून अजूनही तीन लाखांहून अधिक भाविकांचे दर्शन बाकी आहे. ही यात्रा २८ ऑगस्ट, रक्षाबंधनाच्या दिवशी, संपणार आहे.
उपलब्ध छायाचित्रांनुसार, २३ मे रोजी हिम शिवलिंगाची उंची सुमारे ७ फूट होती. २९ जून रोजी पार पडलेल्या पहिल्या पूजेच्या वेळीही ते ५ फुटांपेक्षा अधिक उंच होते. मात्र ६ जुलै रोजी समोर आलेल्या छायाचित्रांमध्ये हिम शिवलिंगाचा मोठा भाग वितळल्याचे दिसून येत असून ते जवळपास ९० टक्के कमी झाल्याचा दावा केला जात आहे. सध्या भाविक ४८ किलोमीटरच्या नुनवान-पहलगाम मार्गाने तसेच १४ किलोमीटरच्या बालटाल मार्गाने पवित्र गुहेकडे मोठ्या संख्येने रवाना होत आहेत. प्रशासनाकडून यात्रेकरूंसाठी आवश्यक सुरक्षा आणि सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जात आहेत.
वाढते जागतिक तापमान, हवामानातील बदल आणि यात्रेदरम्यान अमरनाथ गुहेत दररोज पोहोचणाऱ्या लाखो भाविकांमुळे परिसरातील तापमानात वाढ होत असल्याने नैसर्गिक बर्फाच्या शिवलिंगाच्या वितळण्याचा वेग वाढत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. यापूर्वीही २०१३, २०१६ आणि २०१८ या वर्षांत यात्रा सुरू झाल्यानंतर अवघ्या दहा दिवसांत हिम शिवलिंगाची उंची सुमारे दीड फूट इतकी कमी झाल्याची नोंद आहे. यंदाही तापमानातील वाढ आणि हवामानातील बदलांचा परिणाम हिम शिवलिंगावर दिसून येत असल्याचे निरीक्षण तज्ज्ञांनी नोंदवले आहे.
अमरनाथचे हिम शिवलिंग कसे तयार होते?
अमरनाथ गुहेतील बाबा बर्फानी हे मानवनिर्मित नसून पूर्णपणे नैसर्गिकरीत्या तयार होणारे बर्फाचे स्टॅलेग्माइट आहे. गुहेच्या छतावरून सतत गळणारे पाणी अत्यंत कमी तापमानामुळे गोठत जाते आणि त्यातून हळूहळू बर्फाचे शिवलिंग तयार होते. चुनखडीच्या गुहांमध्ये जसे खनिजांच्या थरांमधून स्टॅलेग्माइट तयार होतात, त्याच नैसर्गिक प्रक्रियेप्रमाणे येथे बर्फाचा स्तंभ तयार होतो.
या हिम शिवलिंगाचा आकार दरवर्षी हवामान, तापमान, हिमवर्षाव आणि पाण्याची उपलब्धता यावर अवलंबून बदलत असतो. त्यामुळे काही वर्षी शिवलिंगाचा आकार मोठा असतो, तर काही वर्षी तो लवकर वितळतो. हेच अमरनाथच्या हिम शिवलिंगाचे सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण आणि नैसर्गिक स्वरूप मानले जाते.
