(राजापूर / तुषार पाचलकर)
राजापूर तालुक्यात सध्या सुरू असलेल्या मुसळधार पावसामुळे पाचल येथील दिवाळवाडी पाझर तलाव (धरण) पूर्ण क्षमतेने भरून ओव्हरफ्लो झाला आहे. धरणाच्या सांडव्यावरून वेगाने वाहणारे शुभ्र पाणी, आजूबाजूला पसरलेली हिरवाई, डोंगररांगा आणि पावसाळ्यातील निसर्गसौंदर्य यामुळे दिवाळवाडी धरण परिसर सध्या पर्यटकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र बनला आहे. पावसाळ्यातील या निसर्गरम्य वातावरणाचा आनंद घेण्यासाठी परिसरातील तसेच राजापूर आणि आसपासच्या भागातील नागरिकांची येथे गर्दी होत आहे.
दिवाळवाडी धरणावरून वाहणारे पाणी पाहण्यासाठी पर्यटक मोठ्या संख्येने येत असून, या ठिकाणी पावसाळी पर्यटनाची मोठी क्षमता असल्याचे पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे. कोकणातील निसर्गसंपन्न पर्यटनस्थळांच्या यादीत दिवाळवाडी धरणाचाही समावेश होऊ शकतो. मात्र, त्यासाठी नियोजनबद्ध विकास, पर्यटकांच्या सुरक्षिततेसाठी आवश्यक उपाययोजना आणि मूलभूत सुविधा उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे.
सीसीटीव्हीचे काम सुरू, सुरक्षाव्यवस्था आणखी सक्षम करण्याची गरज
दिवाळवाडी धरण परिसरात सीसीटीव्ही कॅमेरे बसविण्याचे काम सुरू असल्याने ग्रामस्थ आणि पर्यटकांच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने ही स्वागतार्ह बाब मानली जात आहे. मात्र, वाढती पर्यटक संख्या लक्षात घेता केवळ सीसीटीव्ही यंत्रणा पुरेशी ठरणार नाही. धरणाकडे जाणाऱ्या रस्त्यावर तसेच ओव्हरफ्लोच्या पुलाजवळ मजबूत रेलिंग आणि संरक्षण कठडे उभारणे आवश्यक आहे.
पावसाळ्यात धरणातून मोठ्या प्रमाणात पाणी वाहत असल्याने पर्यटकांनी धोकादायक ठिकाणी जाण्याचा प्रयत्न करू नये, यासाठी ठिकठिकाणी स्पष्ट इशारा फलक लावणे गरजेचे आहे. त्याचबरोबर आवश्यक त्या ठिकाणी प्रकाश व्यवस्था, आपत्कालीन संपर्क क्रमांक, प्राथमिक उपचाराची सुविधा आणि बचाव साहित्य उपलब्ध करून दिल्यास पर्यटकांच्या सुरक्षिततेत मोठी भर पडू शकते.
धरण परिसरात पर्यटकांसाठी सुरक्षित पार्किंग, स्वच्छतागृह, पिण्याचे पाणी, बसण्यासाठी व्यवस्था आणि स्वच्छता राखण्यासाठी आवश्यक सुविधा निर्माण केल्यास या ठिकाणी येणाऱ्या पर्यटकांना अधिक चांगला अनुभव मिळू शकतो.
पर्यटन विकासातून स्थानिकांना रोजगाराच्या संधी
दिवाळवाडी धरणाचा पर्यटनस्थळ म्हणून नियोजनबद्ध विकास झाल्यास त्याचा थेट फायदा स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही होऊ शकतो. स्थानिक शेतकरी, महिला बचत गट, युवक तसेच लघु व्यावसायिकांना विविध प्रकारच्या रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात.
महिला बचत गटांच्या माध्यमातून स्थानिक खाद्यपदार्थ, कोकणी पदार्थ, नाश्ता, पेये तसेच स्थानिक उत्पादनांची विक्री करता येऊ शकते. युवकांसाठी वाहनतळ व्यवस्थापन, पर्यटक मार्गदर्शन, सुरक्षा आणि इतर पर्यटनपूरक व्यवसायाच्या संधी निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे पर्यटन विकास हा केवळ पर्यटकांच्या मनोरंजनापुरता मर्यादित न राहता स्थानिकांच्या आर्थिक विकासालाही चालना देणारा ठरू शकतो.
भविष्यात शासनाच्या संबंधित विभागांच्या आवश्यक परवानग्या घेऊन तसेच सर्व सुरक्षा निकषांचे काटेकोर पालन करून नौकाविहाराची (बोटिंग) सुविधा सुरू करण्याचीही शक्यता तपासता येऊ शकते. मात्र, त्यासाठी जलसुरक्षा, पाण्याची खोली, हवामान, आपत्कालीन यंत्रणा आणि पर्यटकांच्या सुरक्षिततेचा सर्वंकष अभ्यास करणे आवश्यक राहणार आहे.
ग्रामसभेत ठराव; २०२५चा प्रस्ताव अद्याप प्रलंबित
दरम्यान, दिवाळवाडी धरणाचा पर्यटनस्थळ म्हणून विकास व्हावा, अशी मागणी ग्रामस्थांकडून सातत्याने केली जात आहे. ग्रामस्थांच्या मागणीची दखल घेत ग्रामपंचायत पाचलने ग्रामसभेत याबाबत सर्वानुमते ठराव मंजूर केला आहे. त्यानंतर दिवाळवाडी धरण परिसराचा पर्यटनाच्या दृष्टीने विकास करण्यासाठी संबंधित विभागाकडे अधिकृत प्रस्ताव आणि पत्रव्यवहार करण्यात आला आहे.
मात्र, सन २०२५ मध्ये सादर करण्यात आलेला हा प्रस्ताव अद्याप संबंधित विभागाकडे प्रलंबित असल्याचे ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे प्रस्तावावर लवकरात लवकर सकारात्मक निर्णय घेऊन आवश्यक प्रशासकीय प्रक्रिया पूर्ण करावी आणि दिवाळवाडी धरणाच्या पर्यटन विकासाला प्रत्यक्ष गती द्यावी, अशी मागणी परिसरातील नागरिकांकडून होत आहे.
नियोजनबद्ध विकास झाल्यास कोकणातील नवे पर्यटनस्थळ
राजापूर तालुका हा नैसर्गिक सौंदर्याने समृद्ध असून, येथे अनेक निसर्गरम्य ठिकाणे पर्यटनाच्या दृष्टीने विकसित होण्याची क्षमता आहे. त्यापैकी दिवाळवाडी धरण हे पावसाळ्यात विशेष आकर्षण ठरू शकते. धरणावरून वाहणारे पाणी, हिरवाईने नटलेले डोंगर आणि परिसरातील शांत व प्रसन्न वातावरण यामुळे पर्यटकांना आकर्षित करण्याची या ठिकाणाची क्षमता आहे.
मात्र, पर्यटन वाढविताना पर्यावरणाचे संरक्षण आणि पर्यटकांची सुरक्षितता यांना सर्वोच्च प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. कचरा व्यवस्थापन, प्लास्टिकमुक्त परिसर, स्वच्छता, वाहतूक नियोजन आणि धरणाच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने आवश्यक उपाययोजना यांचा समावेश असलेला सर्वंकष विकास आराखडा तयार करण्याची गरज आहे.
दिवाळवाडी धरणाचा नियोजनबद्ध आणि पर्यावरणपूरक विकास झाल्यास राजापूर तालुक्याच्या पर्यटन नकाशावर या ठिकाणाला स्वतंत्र ओळख मिळू शकते. त्याचबरोबर स्थानिकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होऊन परिसराच्या आर्थिक विकासालाही हातभार लागू शकतो. त्यामुळे ग्रामपंचायतीने सादर केलेल्या प्रस्तावावर संबंधित विभागाने सकारात्मक निर्णय घेऊन दिवाळवाडी धरणाच्या पर्यटन विकासाचा मार्ग मोकळा करावा, अशी अपेक्षा ग्रामस्थ आणि परिसरातील नागरिक व्यक्त करत आहेत.
