( नवी दिल्ली )
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी इंडोनेशिया, ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड या तीन देशांच्या दौऱ्यावर रवाना झाले आहेत. 6 ते 11 जुलैदरम्यान होणाऱ्या या दौऱ्यात भारताचे द्विपक्षीय, सामरिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक संबंध अधिक मजबूत करण्यावर भर दिला जाणार आहे. या दौऱ्यातील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे इंडोनेशियातील युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ असलेल्या ऐतिहासिक प्रंबनन शिव मंदिराच्या जीर्णोद्धार प्रकल्पाची सुरुवात.
इंडोनेशियातील प्रंबनन शिव मंदिराच्या जीर्णोद्धाराला भारताचे सहकार्य
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी उद्या 8 जुलै रोजी इंडोनेशियातील योग्याकार्ता येथे भेट देणार आहेत. यावेळी भारताच्या सहकार्याने प्रंबनन शिव मंदिराच्या जीर्णोद्धार प्रकल्पाची अधिकृत घोषणा होण्याची अपेक्षा आहे. 2025 मध्ये इंडोनेशियाचे राष्ट्रपती प्रबावो सुबियांतो आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यात झालेल्या बैठकीत या ऐतिहासिक मंदिराच्या संवर्धन आणि पुनर्बांधणीबाबत सहमती झाली होती. या उपक्रमामुळे भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील शतकानुशतके जुने सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक संबंध अधिक दृढ होणार असल्याचे मानले जात आहे.
प्रंबनन मंदिराला ‘इंडोनेशियाचे अंकोरवाट’ का म्हटले जाते?
प्रंबनन मंदिराची तुलना अनेकदा कंबोडियातील प्रसिद्ध अंकोरवाट मंदिराशी केली जाते. भव्य स्थापत्यकला, उंच शिखरे आणि हिंदू संस्कृतीशी असलेले घट्ट नाते यामुळे हे मंदिर आग्नेय आशियातील सर्वात महत्त्वाच्या धार्मिक आणि ऐतिहासिक वास्तूंमध्ये गणले जाते. हे मंदिर संकुल 9व्या ते 10व्या शतकात उभारण्यात आले असून इंडोनेशियातील सर्वात मोठे हिंदू मंदिर म्हणून ओळखले जाते.
शिव, विष्णू आणि ब्रह्मा यांना समर्पित भव्य मंदिर संकुल
प्रंबनन मंदिर संकुलात तीन प्रमुख मंदिरे आहेत. त्यापैकी सर्वात मोठे आणि मध्यवर्ती मंदिर भगवान शिवाला समर्पित आहे. या मंदिरात देवी पार्वती, भगवान गणेश आणि महर्षी अगस्त्य यांच्या मूर्ती आहेत. शिव मंदिराच्या दोन्ही बाजूंना भगवान विष्णू आणि ब्रह्मा यांची स्वतंत्र मंदिरे आहेत. मुख्य मंदिरांसमोर नंदीसह विविध देवतांच्या वाहनांना समर्पित मंदिरे उभारण्यात आली आहेत. मंदिराच्या आतील भिंतींवर रामायण आणि भागवत पुराणातील प्रसंगांचे अप्रतिम कोरीव शिल्प आजही पर्यटकांना आकर्षित करतात.
UNESCO जागतिक वारसा स्थळ म्हणून मिळाला मान
1991 मध्ये युनेस्कोने प्रंबनन मंदिराला जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा दिला. मुख्य शिव मंदिराचे शिखर तब्बल 47 मीटर (154 फूट) उंच असून ते या संपूर्ण मंदिर संकुलाचे प्रमुख आकर्षण आहे. एकेकाळी या संकुलात 240 हून अधिक मंदिरे होती. मात्र, शतकानुशतके झालेल्या भूकंपांमुळे अनेक मंदिरे भग्नावस्थेत गेली आहेत. आता भारताच्या सहकार्याने या ऐतिहासिक वारशाच्या संवर्धनासाठी महत्त्वाचे पाऊल उचलले जाणार आहे.
इंडोनेशियानंतर पंतप्रधान मोदी ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडचा दौरा करणार आहेत. या दौऱ्यात संरक्षण, व्यापार, गुंतवणूक, इंडो-पॅसिफिक सहकार्य तसेच सांस्कृतिक संबंध मजबूत करण्यावर भर दिला जाणार आहे. प्रंबनन मंदिराच्या जीर्णोद्धाराची घोषणा ही भारताच्या सांस्कृतिक कूटनीतीतील महत्त्वाची उपलब्धी मानली जात आहे.
