भारतात विविध धार्मिक आणि पारंपरिक प्रथा आजही मोठ्या श्रद्धेने पाळल्या जातात. त्यापैकीच एक म्हणजे हैदराबादमधील प्रसिद्ध ‘फिश प्रसादम’ परंपरा. तब्बल 180 वर्षांपासून सुरू असलेली ही अनोखी परंपरा दरवर्षी पावसाळ्याच्या सुरुवातीला आयोजित केली जाते. विशेष म्हणजे, दमा आणि श्वसनाच्या आजारांपासून आराम मिळावा या आशेने देशभरातून लाखो लोक या कार्यक्रमाला उपस्थित राहतात.
या परंपरेनुसार, एका लहान जिवंत माशाच्या तोंडात विशेष वनौषधींचा लेप भरला जातो आणि तो मासा गिळण्यास दिला जातो. ही वनौषधींची गुप्त रेसिपी पिढ्यानपिढ्या जपली गेल्याचा दावा परंपरा चालवणारे कुटुंब करते. त्यांच्या मते, या प्रसादामुळे दमा आणि श्वसनासंबंधित त्रासात आराम मिळू शकतो.
‘फिश प्रसादम’साठी लांबच लांब रांगा
दरवर्षी या कार्यक्रमासाठी हैदराबादमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गर्दी पाहायला मिळते. तेलंगणासह महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, गुजरात आणि उत्तर भारतातील अनेक राज्यांमधून लोक येथे पोहोचतात. काही कुटुंबे तर अनेक वर्षांपासून पिढ्यानपिढ्या हा प्रसाद घेत असल्याचे सांगतात. प्रसाद घेतलेल्या अनेक लोकांचा दावा आहे की, यामुळे त्यांना दम्याच्या त्रासातून आराम मिळाला. वैयक्तिक अनुभव आणि श्रद्धेमुळे या परंपरेची लोकप्रियता वर्षानुवर्षे कायम आहे.
डॉक्टरांचा इशारा; वैज्ञानिक पुरावा नसल्याचे मत
मात्र, वैद्यकीय तज्ज्ञ या दाव्यांबाबत सावध भूमिका घेतात. डॉक्टरांच्या मते, जिवंत मासे गिळल्याने किंवा वनौषधींच्या या मिश्रणामुळे दमा बरा होतो, असा कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. तज्ज्ञ सांगतात की, दमा हा गंभीर आणि गुंतागुंतीचा श्वसनाचा आजार आहे. त्यामुळे शास्त्रीयदृष्ट्या सिद्ध झालेल्या उपचारांवर आणि औषधांवरच विश्वास ठेवणे आवश्यक आहे. कोणताही पर्यायी उपचार करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे असल्याचेही ते स्पष्ट करतात.
श्रद्धा विरुद्ध विज्ञान; सोशल मीडियावरही जोरदार चर्चा
‘फिश प्रसादम’ हा कार्यक्रम दरवर्षी श्रद्धा विरुद्ध विज्ञान या चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरतो. एका बाजूला परंपरा, धार्मिक विश्वास आणि वैयक्तिक अनुभव आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला वैज्ञानिक पुराव्यावर आधारित वैद्यकशास्त्र आहे. डिजिटल युगातही या परंपरेची लोकप्रियता कमी झालेली नाही. उलट दरवर्षी या कार्यक्रमाचे व्हिडिओ आणि फोटो सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होतात. अनेक वाद आणि टीका होऊनही हैदराबादमधील ‘फिश प्रसादम’ कार्यक्रमाला होणारी गर्दी सातत्याने वाढत असल्याचे दिसून येते.
