भारताची अर्थव्यवस्था सहाव्या स्थानावर घसरली; रुपयाच्या घसरणीचा परिणाम, तरीही जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी अर्थव्यवस्था

( मुंबई )

भारताची अर्थव्यवस्था वेगाने वाढत असतानाही जागतिक क्रमवारीत एक स्थानाने घसरण झाल्याचे चित्र समोर आले आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, भारत आता जगातील सहावी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था ठरला आहे. 2025 मध्ये भारत पाचव्या स्थानावर होता, मात्र आता युनायटेड किंगडमने भारताला मागे टाकत पाचवे स्थान मिळवले आहे.

IMF च्या अंदाजानुसार, 2025 मध्ये भारताची नाममात्र जीडीपी सुमारे 3.92 ट्रिलियन डॉलर्स इतकी राहण्याची शक्यता आहे. याउलट यूकेची अर्थव्यवस्था जवळपास 4 ट्रिलियन डॉलर्सपर्यंत पोहोचल्याने त्याने भारताला मागे टाकले. तर जपान सुमारे 4.44 ट्रिलियन डॉलर्ससह पुढे आहे.

महत्त्वाची बाब म्हणजे भारताने जवळपास 9 टक्क्यांची मजबूत नाममात्र जीडीपी वाढ नोंदवली असतानाही ही घसरण झाली आहे. यामागील प्रमुख कारण म्हणजे रुपयाचे डॉलरच्या तुलनेत झालेले अवमूल्यन. जागतिक क्रमवारी ही डॉलरमध्ये मोजली जात असल्याने भारताच्या अर्थव्यवस्थेच्या आकारावर त्याचा थेट परिणाम झाला आहे.

IMF च्या आकडेवारीनुसार, 2024 मध्ये डॉलरच्या तुलनेत रुपया सुमारे 84.6 वर होता, जो 2025 मध्ये 88.5 पर्यंत कमकुवत झाला. त्यामुळे रुपयांमध्ये जीडीपी वाढत असली तरी डॉलरमध्ये त्याचा प्रभाव कमी दिसून आला.

रुपयांमध्ये पाहिल्यास भारताची अर्थव्यवस्था सातत्याने विस्तारत आहे. 2024 मध्ये अंदाजे 318 ट्रिलियन रुपयांचा जीडीपी 2025 मध्ये वाढून सुमारे 346.5 ट्रिलियन रुपयांपर्यंत पोहोचला आहे. मात्र डॉलरमध्ये रूपांतर करताना या वाढीचा वेग तुलनेने कमी दिसतो.

तरीही, भारताची अर्थव्यवस्था दीर्घकालीन दृष्टीने मजबूत असल्याचे IMF ने स्पष्ट केले आहे. अंदाजानुसार, 2026 मध्ये भारत सहाव्या स्थानावर कायम राहू शकतो. मात्र त्यानंतर भारत वेगाने पुनरागमन करत 2027 मध्ये पुन्हा युनायटेड किंगडमला मागे टाकत चौथ्या स्थानावर पोहोचण्याची शक्यता आहे.

याशिवाय, 2028 पर्यंत भारत जपानलाही मागे टाकत जगातील तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनू शकतो, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. पुढील काळात 2031 पर्यंत भारताचा जीडीपी सुमारे 6.79 ट्रिलियन डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे.

क्रमवारीत तात्पुरती घसरण झाली असली तरी भारत अजूनही जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी मोठी अर्थव्यवस्था मानली जात आहे. येत्या काही वर्षांत 6 टक्क्यांहून अधिक स्थिर वाढ कायम राहण्याची शक्यता असून त्यामुळे भारत जागतिक अर्थव्यवस्थेत आपले स्थान अधिक मजबूत करणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.