(रत्नागिरी / वार्ताहर)
शिक्षण, तंत्रज्ञान, संवाद आणि जीवनशैलीतील झपाट्याने झालेल्या बदलांमुळे युवावर्गाच्या विचारसरणीत मोठे परिवर्तन घडताना दिसत आहे. या बदलांचा परिणाम पारंपरिक विवाहसंस्थेवरही होत असून, एकेकाळी पूर्णपणे कुटुंबकेंद्रित असलेली विवाहपद्धती आता व्यक्तीच्या निवडीकडे झुकताना दिसत आहे. या पार्श्वभूमीवर प्रेमविवाहाची संकल्पना शहरांबरोबरच ग्रामीण भागातही वेगाने रुजू होत असून ‘लव्ह मॅरेज’ हा नव्या पिढीत एक ट्रेंड बनत आहे.
पूर्वी प्रेमविवाहाला समाजात तीव्र विरोध होता. अनेक ठिकाणी तो कुटुंबासाठी कलंक मानला जात असे. मात्र बदलत्या काळानुसार या दृष्टिकोनात हळूहळू मवाळपणा येत असून, गेल्या काही वर्षांत गावागावांमध्येही प्रेमविवाहांचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढले आहे. विशेषतः मागील पाच वर्षांत या विवाहांची संख्या दुपटीहून अधिक वाढल्याचे निरीक्षण स्थानिक पातळीवर व्यक्त केले जात आहे.
या बदलामागे अनेक घटक कारणीभूत ठरत आहेत. शिक्षणासाठी युवक-युवतींचे शहरांकडे होणारे स्थलांतर, महाविद्यालयीन वातावरणातील मोकळेपणा, तसेच मोबाईल आणि सोशल मीडियामुळे सुलभ झालेला संवाद यामुळे परस्पर ओळखींचा विस्तार झाला आहे. या वाढत्या संपर्कातून मैत्री, आपुलकी आणि आकर्षण यांचे बंध दृढ होत असून, आजची युवापिढी या भावनिक नात्यांमध्ये अधिक गुंतलेली दिसून येते.
मोबाईल आणि सोशल मीडियाने या प्रक्रियेला विशेष गती दिली आहे. विविध पार्श्वभूमीतील तरुण-तरुणी एकमेकांच्या संपर्कात येत असल्याने जाती-धर्म, प्रांत यांसारख्या सामाजिक मर्यादा कमी होत आहेत. त्यामुळे प्रेमविवाह केवळ वैयक्तिक निर्णय न राहता सामाजिक समता आणि स्वातंत्र्याच्या दिशेने उचललेले पाऊल म्हणूनही पाहिले जात आहे. मात्र या सकारात्मक बदलासोबत काही गंभीर आव्हानेही पुढे येत आहेत.
अपरिपक्व वयात घेतलेले निर्णय, भावनिक आवेगातून केलेले विवाह, तसेच आर्थिक स्थैर्याचा अभाव यामुळे अनेक नात्यांमध्ये तणाव निर्माण होत आहे. काही वेळा कुटुंबीयांचा विरोध आणि सामाजिक दबाव यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची बनते.
तसेच मोबाईलच्या अति वापरामुळे चुकीच्या नात्यांमध्ये अडकण्याचे प्रकार, अल्पवयीन मुला-मुलींचे पळून जाणे, आणि तडकाफडकी घेतलेले निर्णय यामुळे कुटुंबांमध्ये मतभेद वाढत असल्याचेही दिसून येते. काही प्रकरणे पोलिस व न्यायालयापर्यंत पोहोचत असून, कौटुंबिक नात्यांमध्ये दुरावा निर्माण होण्याची उदाहरणेही समोर येत आहेत.
युवावर्गाच्या मते, प्रेमविवाह हा पारंपरिक विवाहपद्धतीला विरोध करणारा नसून ती अधिक समतोल आणि व्यक्तिकेंद्रित बनवणारा पर्याय आहे. मात्र अशा विवाहांमध्ये कुटुंबाची साथ, परस्पर आदर आणि योग्य निर्णयक्षमता यांचा समन्वय असणे आवश्यक आहे.
एकूणच, शहरांसह ग्रामीण भागात वाढत असलेली प्रेमविवाहाची प्रवृत्ती ही बदलत्या काळाची आणि सामाजिक परिवर्तनाची स्पष्ट निशाणी आहे. मात्र या बदलाला सकारात्मक दिशा देण्यासाठी स्वातंत्र्यासोबत जबाबदारीची जाणीव ठेवून संतुलित दृष्टिकोन स्वीकारणे तितकेच महत्त्वाचे ठरत आहे.
