( पालघर )
नालासोपारा पश्चिम येथील एका हृदयद्रावक घटनेत 9 वर्षांच्या कशिश साहानी या चिमुकलीचा रेबीजमुळे मृत्यू झाला आहे. Rabies या जीवघेण्या आजाराकडे दुर्लक्ष केल्यास किती गंभीर परिणाम होऊ शकतात, याची ही घटना ठळक आठवण करून देणारी ठरली आहे.
स्थानिक आरोग्य अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, सुमारे सहा महिन्यांपूर्वी कशिश भावासोबत चालत असताना एका भटक्या कुत्र्याच्या नखामुळे तिच्या हाताला किरकोळ जखम झाली होती. कुटुंबीयांनी तिला तातडीने जवळच्या रुग्णालयात दाखल केले होते. मात्र, रेबीज प्रतिबंधक लसीचा संपूर्ण कोर्स घेण्यात खंड पडल्याचे समोर आले आहे.
वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, जखम वरवर बरी झाल्यासारखी दिसली तरी रेबीजचा विषाणू शरीरात हळूहळू वाढत राहतो. काही महिन्यांनंतर कशिशच्या तब्येतीत अचानक बिघाड जाणवू लागला. ती अन्न आणि पाणी घेण्यास नकार देत होती, तसेच डोळे लाल होणे अशी लक्षणे दिसू लागली.
तिची प्रकृती गंभीर झाल्यानंतर प्रथम स्थानिक रुग्णालयात आणि नंतर पुढील उपचारांसाठी कस्तूरबा रुग्णालय येथे हलवण्यात आले. डॉक्टरांनी प्रयत्न केले, मात्र रेबीजचा प्रगतीशील संसर्ग थांबवता आला नाही आणि उपचारादरम्यान तिचा मृत्यू झाला.
वैद्यकीय अहवालानुसार मृत्यूचे कारण रेबीज असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. या घटनेनंतर आरोग्य विभागाने नागरिकांना आवाहन केले आहे की, प्राण्यांच्या चाव्यामुळे किंवा नख लागल्यास तात्काळ वैद्यकीय उपचार घ्यावेत आणि रेबीज लसीचा संपूर्ण कोर्स पूर्ण करणे अत्यावश्यक आहे.
रेबीज (Rabies) हा कुत्र्याच्या चाव्याव्दारे किंवा ओरखड्यामुळे होणारा अत्यंत गंभीर आणि जीवघेणा विषाणूजन्य आजार आहे. याची लक्षणे फ्लूसारखी (ताप, डोकेदुखी, अशक्तपणा) सुरू होऊन नंतर तीव्र होतात, ज्यात पाण्याचे भय (हायड्रोफोबिया), जास्त लाळ सुटणे, आक्रमकता आणि स्नायूंचे पेटके यांचा समावेश होतो. लक्षणे दिसू लागल्यानंतर हा आजार बहुतेक वेळा जीवघेणा ठरतो, त्यामुळे चावल्यावर त्वरित लस घेणे गरजेचे आहे.
रेबीजची प्रमुख लक्षणे
रेबीजची लक्षणे संसर्ग झाल्यापासून काही आठवड्यांपासून अनेक महिन्यांपर्यंत (साधारणपणे ३-१२ आठवडे) दिसू शकतात
१. सुरुवातीची लक्षणे (फ्लू सारखी):
ताप आणि डोकेदुखी: खूप ताप येणे, डोके दुखणे [४].
अशक्तपणा: शरीर अतिशय थकल्यासारखे वाटणे [६].
चावल्याच्या ठिकाणी बदल: जिथे प्राणी चावला आहे किंवा ओरखडला आहे, त्या ठिकाणी वेदना, मुंग्या येणे, खाज सुटणे किंवा सुन्नपणा जाणवणे
२. प्रगत लक्षणे (न्यूरोलॉजिकल – मज्जासंस्थेवर परिणाम):
पाण्याची भीती (Hydrophobia): पाणी पिताना किंवा पाहताना घशात तीव्र पेटके येणे आणि भीती वाटणे.
जास्त लाळ सुटणे: तोंडातून फेस येणे किंवा सतत लाळ गाळणे
मानसिक बदल: आक्रमकता, चिडचिड, गोंधळलेली अवस्था, भीती, नैराश्य किंवा नैराश्य
हॅलुसिनेशन (भास होणे): नसलेल्या गोष्टी दिसणे किंवा ऐकू येणे
झोपेचा त्रास (Insomnia): रात्री नीट झोप न येणे
स्नायूंचे पेटके (Muscle Spasms): स्नायूंमध्ये वेदनादायक पेटके किंवा ताठरपणा
३. अंतिम टप्पा:
पक्षाघात (Paralysis): शरीर हालचाल करण्यास असमर्थ होणे
कोमामध्ये जाणे: रुग्ण बेशुद्ध पडणे
कुत्रा किंवा प्राणी चावल्यास काय करावे?
जखम धुवा: साबण आणि स्वच्छ पाण्याने जखम कमीत कमी १५ मिनिटे स्वच्छ धुवा
डॉक्टरांकडे जा: त्वरित जवळच्या रुग्णालयात जाऊन ‘रेबीज प्रतिजैविक’ (Anti-Rabies Vaccine) चे डोस घ्या
उशीर करू नका: लक्षणे दिसण्याची वाट न पाहता त्वरित उपचार घ्या, कारण लक्षणे दिसल्यावर रेबीजवर उपचार करणे कठीण असते.
(टीप: ही माहिती केवळ सामान्य जागरूकतेसाठी आहे. कुत्रा चावल्यास किंवा ओरखडे असल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्या)
