तिसरे जागतिक महायुद्ध झाले आणि त्यात मोठ्या प्रमाणावर परमाणु शस्त्रांचा वापर झाला, तर त्याचे परिणाम संपूर्ण मानवजातीसाठी विनाशकारी ठरू शकतात. वैज्ञानिकांच्या अभ्यासानुसार अशा युद्धानंतर ‘न्यूक्लिअर विंटर’ म्हणजेच दीर्घकाळ टिकणारे परमाणु शीत निर्माण होण्याची शक्यता आहे. या परिस्थितीत जगातील अब्जावधी लोकांचा मृत्यू होऊ शकतो आणि पृथ्वीवर अन्नटंचाईचे गंभीर संकट निर्माण होईल.
जगात सध्या सुमारे 12 हजारांहून अधिक परमाणु शस्त्रे अस्तित्वात आहेत. ही शस्त्रे मोठ्या प्रमाणावर वापरली गेल्यास सुरुवातीच्या स्फोटांमध्येच लाखो-कोटी लोकांचा मृत्यू होऊ शकतो. परमाणु स्फोटावेळी निर्माण होणाऱ्या अग्निगोळ्यांचे तापमान सुमारे 10 कोटी डिग्री सेल्सिअसपर्यंत पोहोचू शकते. या स्फोटांमुळे शहरं, जंगलं आणि औद्योगिक क्षेत्रे जळून खाक होतील.
यामुळे वातावरणात प्रचंड प्रमाणात धूर आणि काजळी पसरेल. संशोधनानुसार सुमारे 15 कोटी टन धूर वातावरणात जाऊ शकतो. हा धूर सूर्यप्रकाश अडवेल आणि पृथ्वीवर ‘न्यूक्लिअर विंटर’ सुरू होईल. वैज्ञानिकांच्या मते ही परिस्थिती जवळपास 10 वर्ष टिकू शकते. या काळात पृथ्वीवरील तापमान झपाट्याने कमी होईल आणि अनेक भागांमध्ये हिमवृष्टी व बर्फाळ वातावरण निर्माण होईल.
विशेषतः उत्तर गोलार्धातील अनेक देशांमध्ये तापमान -20 ते -30 डिग्री सेल्सिअसपर्यंत घसरू शकते. यामुळे शेती आणि अन्न उत्पादन पूर्णपणे संपून जाण्याची शक्यता आहे. सूर्यप्रकाश कमी झाल्यामुळे प्रकाशसंश्लेषणाची प्रक्रिया थांबेल, ज्याचा थेट परिणाम वनस्पती आणि अन्नसाखळीवर होईल.
याचबरोबर ओझोन थरालाही मोठा फटका बसू शकतो. ओझोनचे संरक्षण कमी झाल्यास अतिनील किरणे पृथ्वीवर अधिक प्रमाणात पोहोचतील. त्यामुळे त्वचेचा कर्करोग, डोळ्यांचे आजार आणि वनस्पतींच्या डीएनएमध्ये बदल होण्याचा धोका वाढेल. पावसाचे प्रमाण 90 टक्क्यांपर्यंत घटू शकते, ज्यामुळे जागतिक स्तरावर दुष्काळ निर्माण होण्याची भीती आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, अशा परिस्थितीत जगातील शेती प्रणाली जवळपास नष्ट होईल. विशेषतः अमेरिका, युरोप आणि पूर्व युरोपमधील धान्य उत्पादक प्रदेश बर्फाळ वाळवंटात रूपांतरित होऊ शकतात. यामुळे जगभर अन्न उत्पादन थांबेल आणि प्रचंड अन्नटंचाई निर्माण होईल.
काही अभ्यासानुसार सुरुवातीला सुमारे 5 अब्ज लोकांचा मृत्यू होऊ शकतो, तर उरलेले लोक पुढील काही वर्षांत उपासमारी आणि पर्यावरणीय संकटांमुळे मृत्यूमुखी पडू शकतात.
या संदर्भातील अभ्यास प्रतिष्ठित वैज्ञानिक जर्नल Nature मध्ये प्रकाशित झाला आहे. या अभ्यासात काही देश तुलनेने सुरक्षित राहू शकतात, असे नमूद करण्यात आले आहे. त्यामध्ये विशेषतः Australia आणि New Zealand या देशांचा उल्लेख केला जातो.
या देशांची भौगोलिक स्थिती इतर खंडांपासून दूर असल्याने आणि समुद्राचा प्रभाव असल्याने येथे तापमानातील घसरण तुलनेने कमी होऊ शकते. त्यामुळे मर्यादित प्रमाणात का होईना पण शेती सुरू राहण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
परमाणु युद्ध विषयातील तज्ज्ञ Annie Jacobsen यांनीही एका पॉडकास्ट मुलाखतीत सांगितले की, अशा परिस्थितीत अनेक वर्षे शेती करणे कठीण होईल. वाचलेल्या लोकांना विकिरण आणि प्रदूषणापासून बचाव करण्यासाठी भूमिगत (जमिनीखाली) आश्रयस्थानांमध्ये राहण्यास भाग पडू शकते.
तज्ज्ञांच्या मते, सध्याच्या आंतरराष्ट्रीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर जगाने शांततेचा मार्ग स्वीकारणे अत्यंत आवश्यक आहे. अन्यथा परमाणु युद्धाची भीती मानवजातीसाठी मोठे संकट ठरू शकते.
