(मुंबई)
जागतिक पातळीवर सुरू असलेल्या संघर्षांचा परिणाम केवळ राजकारण आणि अर्थव्यवस्थेवरच नव्हे तर व्यापार आणि शेती क्षेत्रावरही होत आहे. विविध देशांमधील तणाव आणि युद्धजन्य परिस्थितीमुळे आयात-निर्यात प्रक्रियेवर मोठा परिणाम झाला आहे. परिणामी अनेक देशांच्या परकीय चलन साठ्यावर आणि उत्पन्नावर दबाव निर्माण झाला आहे. मात्र या परिस्थितीत काही क्षेत्रांना अनपेक्षितपणे फायदा झाला असून त्यापैकी कोल्ड स्टोरेज आणि त्यावर आधारित व्यवसाय सध्या तेजीत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
निर्यात ठप्प, त्यामुळे कोल्ड स्टोरेजची वाढती गरज
आंतरराष्ट्रीय बाजारातील अस्थिरता आणि काही देशांमधील संघर्षांमुळे फळे, भाजीपाला आणि दुग्धजन्य पदार्थांसारख्या नाशवंत उत्पादनांच्या निर्यातीवर परिणाम झाला आहे. विशेषतः पश्चिम आशियातील काही बाजारपेठांमध्ये निर्माण झालेल्या परिस्थितीमुळे मोठ्या प्रमाणात कृषी उत्पादन भारतातच अडकून पडले आहे.
नाशवंत माल सुरक्षित ठेवण्यासाठी कोल्ड स्टोरेजची गरज वाढली आहे. शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांना योग्य दर मिळेपर्यंत माल साठवून ठेवण्यासाठी कोल्ड स्टोरेजचा आधार घ्यावा लागत आहे. त्यामुळे उपलब्ध कोल्ड स्टोरेजवर मोठा ताण निर्माण झाला असून अनेक ठिकाणी त्यांची क्षमता वाढवण्याचे काम सुरू झाले आहे.
देखभाल आणि दुरुस्ती व्यवसायालाही चालना
कोल्ड स्टोरेजची वाढती मागणी लक्षात घेता त्यांची देखभाल, दुरुस्ती आणि तांत्रिक सुधारणा यांची कामेही मोठ्या प्रमाणात सुरू झाली आहेत. परिणामी या क्षेत्राशी संबंधित सेवा देणाऱ्या कंपन्या आणि तंत्रज्ञांना मोठ्या प्रमाणात काम मिळू लागले आहे. कोल्ड स्टोरेजमध्ये तापमान नियंत्रण प्रणाली, रेफ्रिजरेशन यंत्रणा, विद्युत उपकरणे आणि साठवण सुविधा यांची नियमित देखभाल आवश्यक असते. वाढलेल्या वापरामुळे या सेवांची मागणीही लक्षणीयरीत्या वाढल्याचे व्यावसायिक सांगतात.
रोजगाराच्या संधींमध्ये वाढ
या क्षेत्रातील वाढीमुळे रोजगाराच्या संधीही मोठ्या प्रमाणात निर्माण झाल्या आहेत. कोल्ड स्टोरेजच्या देखभालीसाठी आणि व्यवस्थापनासाठी मोठ्या प्रमाणात मनुष्यबळाची आवश्यकता भासू लागली आहे. तांत्रिक कामांसाठी कुशल कामगारांची गरज असते, तर साठवण, वाहतूक आणि व्यवस्थापनासाठी अकुशल कामगारांचीही मोठी मागणी आहे. त्यामुळे ग्रामीण तसेच शहरी भागातील अनेकांना रोजगार मिळू लागला असून उत्पन्नातही वाढ झाल्याचे संबंधित व्यावसायिकांचे म्हणणे आहे.
कृषिप्रधान भारतात मोठी संधी
भारत हा कृषिप्रधान देश असल्यामुळे फळे, भाजीपाला आणि दुग्धजन्य उत्पादनांचे प्रमाण मोठे आहे. त्यामुळे भविष्यात कोल्ड स्टोरेजची संख्या वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या पार्श्वभूमीवर कोल्ड स्टोरेज सेवा, देखभाल आणि तांत्रिक व्यवस्थापन करणाऱ्या व्यवसायांना मोठ्या संधी उपलब्ध होणार असल्याचे जाणकार सांगतात.
उन्हाळ्यासह वाढणारी मागणी
दरवर्षी उन्हाळ्याच्या हंगामात फळे आणि भाजीपाला साठवण्यासाठी कोल्ड स्टोरेजची मागणी वाढते. मात्र यावर्षी जागतिक परिस्थिती, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील अस्थिरता आणि निर्यातीत आलेली अडचण यामुळे या मागणीत अधिक वाढ झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, आगामी श्रावण आणि दीपावलीसारख्या सणांच्या काळातही कृषी उत्पादनांची मागणी वाढत राहणार असल्याने कोल्ड स्टोरेज उद्योगाला पुढील काळातही चांगली संधी मिळण्याची शक्यता आहे.
जगभरात युद्ध आणि अनिश्चिततेचे वातावरण असले तरी काही उद्योगांसाठी ही परिस्थिती नव्या संधी घेऊन येत असल्याचे या घडामोडींमधून स्पष्ट होत आहे. कोल्ड स्टोरेज आणि त्यावर आधारित सेवा क्षेत्र सध्या त्यापैकीच एक ठरत आहे.
