(नवी दिल्ली)
सॅव्हिल्स इंडियाच्या ताज्या अहवालानुसार 2025 मध्ये भारताने डेटा सेंटर क्षेत्रात मोठी झेप घेतली आहे. यावर्षी देशाने 387 मेगावॅट आयटी इतकी नवीन डेटा सेंटर क्षमता जोडली असून, 2024 मधील 191 मेगावॅट आयटीच्या तुलनेत ही 103 टक्के वार्षिक वाढ आहे. डेटा सेंटर मागणीतही 5 टक्के वाढ नोंदवली गेली असून एकूण शोषण 427 मेगावॅट आयटीपर्यंत पोहोचले आहे.
2025 मध्ये जोडलेल्या नव्या क्षमतेमुळे देशातील एकूण कार्यरत डेटा सेंटर स्टॉक 1,520 मेगावॅट आयटीवर पोहोचला आहे. हा आकडा मागील वर्षाच्या तुलनेत 34 टक्के अधिक आहे. पुरवठ्याच्या बाबतीत मुंबईचा वाटा सर्वाधिक 34 टक्के असून, त्यापाठोपाठ दिल्ली-एनसीआरचा 20 टक्के आणि चेन्नईचा 19 टक्के वाटा आहे. मागणीच्या बाबतीत मुंबई आणि चेन्नई या दोन शहरांनी मिळून सुमारे 70 टक्के डेटा सेंटर क्षमता शोषून घेतली असून, एकूण 472 मेगावॅट आयटीमध्ये त्यांचा मोठा वाटा आहे.
डेटा सेंटर क्षेत्रातील ही वाढ प्रामुख्याने जागतिक हायपरस्केलर्स, देशांतर्गत क्लाउड सेवा प्रदाते आणि संस्थात्मक गुंतवणूकदारांमुळे होत आहे. क्लाउड सेवांचा वाढता वापर, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित कार्यभार, 5जी नेटवर्कचा विस्तार आणि इंटरनेट ऑफ थिंग्सची वाढती मागणी हे या क्षेत्रातील प्रमुख चालक घटक ठरत आहेत. यासोबतच एंटरप्राइज कोलोकेशन आणि एज डेटा सेंटर्सची मागणीही सातत्याने वाढत आहे. 5जी आणि मोबाइल स्ट्रीमिंगच्या वाढत्या वापरामुळे टियर-2 आणि टियर-3 शहरांमध्येही मोठ्या प्रमाणावर डेटा सेंटर सुविधांची गरज निर्माण होत आहे.
प्रमुख महानगरांव्यतिरिक्त विशाखापट्टणम, कोलकाता आणि हैदराबाद ही शहरे डेटा सेंटरसाठी उदयोन्मुख केंद्रे म्हणून पुढे येत आहेत. विशाखापट्टणमला धोरणात्मक पाठबळ, तुलनेने कमी खर्च आणि अंडरसी केबल्सचा फायदा मिळत आहे. कोलकात्याचा अंदाजित चक्रवाढ वार्षिक वाढ दर 48 टक्के असून, हैदराबादचा 44 टक्के आहे. कमी विलंबता आणि स्थानिक डेटा गरजांमुळे ही शहरे 5जी आणि आयओटीसाठी अनुकूल ठरत आहेत.
सॅव्हिल्स इंडियाच्या अंदाजानुसार, भारताची डेटा सेंटर क्षमता 2033 पर्यंत तिप्पट होऊन 4 गिगावॅट आयटीपेक्षा अधिक होण्याची शक्यता आहे. यासाठी सुमारे 23 टक्के चक्रवाढ वार्षिक वाढ अपेक्षित आहे. “2025 मध्ये सुमारे 430 मेगावॅट आयटीची मागणी अपेक्षित आहे. उद्योग आणि हायपरस्केल दोन्ही स्तरांवरून ही मागणी वाढत आहे. क्लाउडचा वाढता अवलंब आणि विशाखापट्टणमसारखी नवी ठिकाणे भारताला डेटा सेंटर गुंतवणुकीसाठी आकर्षक बनवत आहेत,” असे सॅव्हिल्स इंडियाचे डायरेक्टर आणि लीड डेटा सेंटर सर्व्हिसेस श्रीहरी श्रीनिवासन यांनी सांगितले.
या घडामोडींमुळे भारत जागतिक डिजिटल पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रात वेगाने पुढे येत असून, दीर्घकालीन आणि स्केलेबल गुंतवणुकीसाठी मजबूत केंद्र म्हणून ओळख निर्माण करत आहे.
