(नवी दिल्ली)
तुमचा पासवर्ड सुरक्षित आहे की नाही, हा प्रश्न आज प्रत्येक इंटरनेट वापरकर्त्याने स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे, कारण तब्बल 63 कोटी पासवर्ड लीक झाल्याची अत्यंत गंभीर माहिती समोर आली आहे. अमेरिकेची तपास संस्था FBI ने एका मोठ्या सायबर गुन्हेगाराला अटक करून त्याच्याकडून 63 कोटींपेक्षा अधिक चोरलेले पासवर्ड जप्त केले आहेत. विशेष म्हणजे, हे पासवर्ड जगभरातील वापरकर्त्यांचे असून त्यात तुमचाही पासवर्ड असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
FBI च्या माहितीनुसार, हे पासवर्ड डार्क वेबवरील मार्केटप्लेस, टेलिग्राम चॅनेल आणि इन्फोस्टीलर नावाच्या धोकादायक मालवेअरच्या माध्यमातून चोरले गेले होते. हे मालवेअर संगणक आणि मोबाईलमध्ये घुसून थेट लॉगिन डिटेल्स, ई-मेल आयडी आणि पासवर्ड मिळवतात. एकाच हॅकरकडे इतक्या मोठ्या प्रमाणात पासवर्ड सापडणे हे सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत धोकादायक मानले जात आहे.
FBI गेल्या चार वर्षांपासून सायबर सुरक्षा तज्ज्ञ ट्रॉय हंट यांच्यासोबत काम करत असून, ते चालवत असलेल्या ‘Pwned Passwords’ या सेवेला हे चोरलेले पासवर्ड दिले जात आहेत. यावेळी देण्यात आलेली यादी आतापर्यंतची सर्वात मोठी असल्याचे सांगितले जात आहे. फोर्ब्सच्या अहवालानुसार, 630 दशलक्ष पासवर्ड जुन्या डेटा लीकमधून आले असले तरी त्यापैकी सुमारे 7.4 टक्के म्हणजेच 4.6 कोटी पासवर्ड याआधी कधीच सार्वजनिक तपासणीसाठी उपलब्ध नव्हते. यावरून सायबर गुन्हेगार एकमेकांकडून डेटा खरेदी आणि विक्री करत असल्याचे स्पष्ट होते.
या यादीत तुमचा पासवर्ड आहे की नाही, हे तुम्ही सहज तपासू शकता. ट्रॉय हंट यांच्या ‘Pwned Passwords’ या सेवेवर जाऊन आपला पासवर्ड टाकल्यास लगेच माहिती मिळते. ही प्रक्रिया पूर्णपणे सुरक्षित असून, तुमचा पासवर्ड कोणत्याही ई-मेल आयडी किंवा वैयक्तिक माहितीशी जोडला जात नाही. पासवर्ड एका विशेष कोडमध्ये रूपांतरित केला जातो, ज्याला SHA-1 हॅश म्हणतात, आणि त्यानंतर तो तपासला जातो. जर तुमचा पासवर्ड या यादीत आढळला, तर तो त्वरित बदलणे अत्यंत आवश्यक आहे. अन्यथा क्रेडेन्शियल स्टफिंगसारख्या हल्ल्यांद्वारे तुमची सोशल मीडिया, बँकिंग आणि इतर महत्त्वाची खाती हॅक होऊ शकतात.
सायबर हल्ल्यांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी काही महत्त्वाची पावले उचलणे गरजेचे आहे. प्रत्येक खात्यासाठी वेगळा आणि मजबूत पासवर्ड वापरणे, शक्य असेल तेथे पासकीचा वापर करणे आणि सर्व खात्यांवर टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन सुरू ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासोबतच पासवर्ड मॅनेजरचा वापर केल्यास मोठ्या प्रमाणात धोका टाळता येऊ शकतो.
पासवर्ड मॅनेजर हे असे अॅप असते जे तुमचे सर्व पासवर्ड सुरक्षितपणे साठवते आणि आपोआप मजबूत पासवर्ड तयार करते. अनेकजण एकाच किंवा कमकुवत पासवर्डचा अनेक ठिकाणी वापर करतात, ज्यामुळे हॅकर्ससाठी खाती फोडणे सोपे जाते. पासवर्ड मॅनेजर वापरल्यास तुम्हाला फक्त एकच मुख्य पासवर्ड लक्षात ठेवावा लागतो आणि उर्वरित सर्व सुरक्षा ते स्वतः सांभाळते. जरी काही वेळा पासवर्ड मॅनेजर कंपन्यांवर हल्ले झाले असले, तरीही कमकुवत पासवर्ड वापरण्यापेक्षा हा पर्याय अधिक सुरक्षित मानला जातो.
एकूणच, 63 कोटी पासवर्ड लीक झाल्याची ही घटना प्रत्येकासाठी इशाराच आहे. इंटरनेट वापरताना निष्काळजीपणा केल्यास त्याचे परिणाम गंभीर ठरू शकतात. त्यामुळे उशीर न करता आपले पासवर्ड तपासा, आवश्यक ते बदल करा आणि सायबर सुरक्षेबाबत अधिक जागरूक राहा.
