या वर्षातील शेवटचं चंद्रग्रहण ७ सप्टेंबर २०२५ रोजी होणार असून, यामुळे धार्मिक आणि खगोलीय दृष्टिकोनातून या घटनेकडे मोठं महत्त्व आहे. हा दिवस भाद्रपद पौर्णिमा असल्याने, ग्रहणाच्या वेळी चंद्र पूर्णपणे पृथ्वीच्या सावलीत येईल आणि लालसर रंगाचा दिसेल. हे संपूर्ण चंद्रग्रहण भारतात दृश्यमान असणार असल्याने, त्याचा सुतक काळ देखील वैध मानला जाईल. सुतक काळ दुपारी १२:५७ वाजता सुरू होईल आणि ग्रहण संपेपर्यंत, म्हणजे ८ सप्टेंबरच्या पहाटे १:२५ वाजेपर्यंत चालेल.
हिंदू धर्मशास्त्रानुसार सुतक काळात शुभ कार्य टाळले जातात, मंदिरे बंद ठेवली जातात आणि विशेष काळजी घेण्याचा सल्ला दिला जातो. विशेषतः गर्भवती महिलांसाठी हा काळ अधिक संवेदनशील मानला जातो. धार्मिक मान्यतानुसार, चंद्रग्रहणाचा सुतक काळ गर्भात वाढणाऱ्या बाळाच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करू शकतो, म्हणूनच अनेक घरांमध्ये गर्भवती महिलांना या काळात घराबाहेर पडण्यास, धारदार वस्तू वापरण्यास, झोपण्यात अथवा विशेष हालचाल करण्यात प्रतिबंध केला जातो.
या काळात मानसिक शांतता आणि बाळाच्या रक्षणासाठी मंत्रजपाचा सल्ला दिला जातो. “रक्ष रक्ष गणाध्यक्ष…” हा गणेश मंत्र, “ॐ श्रीकृष्णाय शरणं मम…” हा श्रीकृष्ण मंत्र, तसेच “ॐ देवकीसुत गोविंद…” हा संतान गोपाल मंत्र विशेष प्रभावी मानले जातात. बाळाच्या सुरक्षिततेसाठी “जननी सर्वभूतानां…” हा दुर्गा मंत्रही सांगितला जातो. काही महिलांना मंत्र पाठ नसल्यास, आपल्या इष्ट देवतेचं नाव घेत राहिलं तरी उपकारक ठरतं.
या चंद्रग्रहणात चंद्राचा रंग तांबूस लाल दिसेल, ज्याला “ब्लड मून” असंही म्हटलं जातं. रात्री ११:०१ ते १२:२३ या वेळेत पूर्ण चंद्रग्रहण असेल. यावेळी हवामान स्वच्छ राहिल्यास, भारतातील अनेक प्रमुख शहरांमधून हे दृश्य स्पष्टपणे पाहता येईल – त्यामध्ये दिल्ली, मुंबई, पुणे, कोलकाता, बेंगळुरू, हैदराबाद, जयपूर, चंदीगड, लखनौ, अहमदाबाद, गुवाहाटी आणि भोपाळ यांचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे, या वर्षी पितृपक्षाच्या सुरुवातीला चंद्रग्रहण आणि शेवटी सूर्यग्रहण घडणार आहे. ७ सप्टेंबरला चंद्रग्रहण होत असताना, पितृपक्ष संपताना २१ सप्टेंबर रोजी सूर्यग्रहण होणार आहे.
लोकांमध्ये अनेकदा असा प्रश्न असतो की चंद्रग्रहण उघड्या डोळ्यांनी पाहावं की नाही? विज्ञानाच्या दृष्टीने पाहिल्यास, चंद्रग्रहण उघड्या डोळ्यांनी पाहणं पूर्णपणे सुरक्षित आहे. सूर्यग्रहणाच्या वेळी डोळ्यांच्या सुरक्षेसाठी विशेष चष्मे किंवा फिल्टर्स आवश्यक असतात, पण चंद्रग्रहणात याची गरज नसते. त्यामुळे कोणतीही भीती न बाळगता चंद्रग्रहणाचं हे निसर्गवैभव नक्की अनुभवावं.
खगोलशास्त्राच्या दृष्टीने, चंद्रग्रहण ही एक सुंदर आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या महत्त्वाची घटना आहे. जेव्हा पृथ्वी सूर्य आणि चंद्राच्या मध्ये येते, तेव्हा चंद्र पृथ्वीच्या सावलीत झाकला जातो आणि त्याचा प्रकाश मंदावतो. हेच चंद्रग्रहण. त्यावेळी चंद्राचं रूप बदलतं, आणि काही वेळासाठी तो लालसर, तांबूस रंगाचा दिसतो. या दृश्याला “ब्लड मून” असं नाव देण्यात आलं आहे, जे खगोलप्रेमींना नेहमीच भुरळ पाडतं.
७ सप्टेंबरचं चंद्रग्रहण हे धार्मिक, खगोलशास्त्रीय आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाचं असून, त्यासंबंधित मान्यतांनुसार योग्य ती काळजी घेणं गरजेचं आहे. गर्भवती महिलांनी विशेषतः या काळात सतर्क राहणं आणि शांततेत मंत्रजप करणं, मनोबल वाढवणं यावर भर द्यावा. दुसरीकडे, सर्वसामान्य नागरिकांनीही या अद्भुत निसर्गघटनेचा आनंद विज्ञानाच्या नजरेतून घ्यावा, त्यात अंधश्रद्धा टाळून माहितीपूर्ण दृष्टीकोन ठेवावा.
