(नवी दिल्ली / वृत्तसंस्था)
२००४ मध्ये संयुक्त पुरोगामी आघाडीचे (यूपीए) सरकार सत्तेवर आल्यानंतर पंतप्रधानपद स्वीकारण्यास नकार देण्याचा निर्णय सोनिया गांधी यांनी घेतला होता. या निर्णयामागील घडामोडी आणि त्यावेळी मुलगा राहुल गांधी यांच्याशी झालेला संवाद त्यांनी आपल्या नव्या आत्मचरित्रातून उलगडला आहे. काँग्रेस संसदीय पक्षाच्या (CPP) अध्यक्षा सोनिया गांधी यांचे ‘बिलॉन्गिंग : अ जर्नी ऑफ लव्ह’ हे पुस्तक मंगळवारी, १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी देशभर प्रकाशित झाले. या पुस्तकातील काही निवडक अंश त्यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘एक्स’वर शेअर केले असून, २००४ मधील त्या महत्त्वपूर्ण प्रसंगाचे वर्णन सध्या चर्चेत आहे.
पंतप्रधानपद स्वीकारायचे नसल्याचा निर्णय घेतल्यानंतर राहुल गांधी यांनी दिलेली प्रतिक्रिया सोनिया गांधी यांनी विशेषतः नमूद केली आहे. ‘द इंडियन एक्सप्रेस’मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या लेखाचा संदर्भ देत त्यांनी त्या वेळच्या मनःस्थितीचे वर्णन केले आहे. त्या लिहितात, “अचानक, माझ्या मनातील शेवटची शंकाही दूर झाली. जणू मी स्वतःलाच सांगत होते, ‘सोनिया, स्वतःशी प्रामाणिक राहा. तुला हे आधीपासूनच माहीत होते. आता हे सोडून दे!’ काही तासांनंतर मी उठले, थेट माझ्या मुलाच्या खोलीत गेले आणि दरवाजा ठोठावला. मी त्याला सांगितले की, मी माझा निर्णय घेतला आहे आणि मी माझ्या निर्णयावर ठाम राहीन. तो जवळ आला, मला मिठी मारली आणि म्हणाला की, हा अगदी योग्य निर्णय आहे.”
यानंतर संसदेत झालेल्या प्रसंगाचेही त्यांनी पुस्तकात चित्रण केले आहे. त्या सांगतात, “मी जोरदार टाळ्यांच्या कडकडाटात हॉलमध्ये प्रवेश केला. संसद सदस्य आपापल्या जागेवरून उठले आणि त्यांच्या समोरील लाकडी टेबलांवर थाप मारू लागले. मी पक्षनेत्यांसाठी राखीव असलेल्या लांब टेबलाच्या मध्यभागी माझ्या जागेवर पोहोचते आणि जोपर्यंत कोणी थांबण्याचा इशारा करत नाही, तोपर्यंत उभी राहते; त्यानंतर आम्ही सर्वजण आपापल्या जागी बसतो.”
आपले हे आत्मचरित्र केवळ राजकीय घडामोडींवर आधारित नसून वैयक्तिक अनुभव मांडणारे पुस्तक असल्याचे सोनिया गांधी यांनी स्पष्ट केले आहे. त्यांच्या मते, त्यांच्या कुटुंबाविषयी अनेक लेखनांतून माहिती देण्यात आली असली, तरी कुटुंबातील व्यक्तींचे खरे व्यक्तिमत्त्व, त्यांच्या कार्यामागील प्रेरणा, संघर्ष आणि मानवी त्रुटी यांचे सखोल चित्रण फार कमी ठिकाणी आढळते. याबाबत त्यांनी लिहिले आहे, “माझ्या कुटुंबाबद्दल खूप काही लिहिले गेले आहे, परंतु ते खरोखर कोण होते, त्यांच्या कार्यामागची प्रेरणा, त्यांनी केलेले संघर्ष आणि त्यांच्यातील मानवी त्रुटी या गोष्टींची सखोल समज फार कमी लेखनांत दिसून येते. मला त्यांना प्रामाणिकपणे अशा व्यक्तींच्या रूपात मांडायचे होते ज्यांना मी ओळखत होते आणि ज्यांच्यावर माझे प्रेम होते.”
‘द हिंदू’मध्येही सोनिया गांधी यांनी ‘बिलॉन्गिंग’ या पुस्तकाच्या निर्मितीप्रक्रियेविषयी लेखन केले आहे. या आत्मचरित्रातून युद्धोत्तर इटलीमधील बालपणापासून भारतातील आयुष्यापर्यंतचा त्यांचा प्रवास मांडण्यात आला आहे. राजीव गांधी यांच्यासोबतची प्रेमकहाणी, भारतातील कौटुंबिक जीवन आणि देशासोबतच्या त्यांच्या नात्याला नवे वळण देणाऱ्या वैयक्तिक शोकांतिकांचाही यात समावेश आहे. केंब्रिजमध्ये असताना राजीव गांधी यांच्याशी जुळलेले नाते, सासू आणि माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची हत्या तसेच पती राजीव गांधी यांच्या हत्येच्या घटनांनाही पुस्तकात स्थान देण्यात आले आहे.
सोनिया गांधी यांचा जन्म इटलीमध्ये झाला. १९६५ मध्ये इंग्लंडमधील केंब्रिज येथे त्या १९ वर्षांच्या विद्यार्थिनी असताना त्यांची पहिली भेट राजीव गांधी यांच्याशी झाली होती. त्यानंतर या दोघांचा विवाह २५ फेब्रुवारी १९६८ रोजी झाला. त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील या महत्त्वपूर्ण टप्प्यांपासून पुढील प्रवासाचा आढावा या आत्मचरित्रात घेण्यात आला आहे.
दरम्यान, या पुस्तकाच्या प्रकाशनाची घोषणा यापूर्वी १८ ऑगस्ट रोजी प्रकाशक ‘अल्फ्रेड ए. नॉफ’ (Alfred A. Knopf) यांनी केली होती. ‘बिलॉन्गिंग : अ जर्नी ऑफ लव्ह’ हे पुस्तक १० नोव्हेंबर रोजी प्रकाशित होणार असल्याचे त्यावेळी जाहीर करण्यात आले होते. त्यानुसार मंगळवारी हे पुस्तक देशभरातील पुस्तकविक्रेत्यांकडे उपलब्ध झाले.
चेन्नईतील ‘हिगिनबॉथम्स’, दिल्लीतील ‘बहरीसन्स’ आणि ‘मिडलँड’, मुंबईतील ‘द व्हाईट क्रो’ आणि ‘टायटल वेव्हज’, केरळमधील ‘मातृभूमी बुक्स’, तसेच कर्नाटकातील ‘ब्लॉसम्स’ आणि ‘द बुकवर्म’ या पुस्तकविक्री केंद्रांवर वाचकांना हे आत्मचरित्र मिळणार आहे. याशिवाय महाराष्ट्र, कर्नाटक, दिल्ली-एनसीआर, तेलंगणा, तामिळनाडू, पश्चिम बंगाल, गुजरात आणि केरळमधील ‘क्रॉसवर्ड’ (Crossword) स्टोअर्समध्येही हे पुस्तक उपलब्ध झाले आहे.
