रत्नागिरीच्या दैदिप्यमान शिक्षणपरंपरेत ज्या प्रशालेचे नाव आजही अत्यंत अभिमानाने घेतले जाते, ती प्रशाला म्हणजे पटवर्धन हायस्कूल! सन १९०५ मध्ये सुरू झालेल्या या ज्ञानमंदिराचा शिक्षणप्रवास आजही तितक्याच निष्ठेने आणि अविरतपणे सुरू आहे. विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडविण्याबरोबरच त्यांच्या मनात जीवनमूल्यांची रुजवणूक करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य ही प्रशाला गेली १२५ वर्षे समर्थपणे करीत आहे.
शतकोत्तर रौप्यमहोत्सवाचा रत्नागिरीकरांसाठी अभिमानाचा क्षण
आपल्या सर्वांच्या साथीने आणि साक्षीने पटवर्धन हायस्कूल आपला शतकोत्तर रौप्यमहोत्सव साजरा करीत आहे. हा केवळ प्रशालेसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण रत्नागिरीकरांसाठी अभिमानाचा आणि आनंदाचा क्षण आहे. या प्रदीर्घ वाटचालीचा उत्सव म्हणजे एका संस्थेच्या इतिहासाचा गौरव करण्याबरोबरच रत्नागिरीच्या समृद्ध शैक्षणिक परंपरेचा गौरव करण्याचाही क्षण आहे.
असंख्य स्वप्ने, यशोगाथा आणि शिक्षकांच्या समर्पणाची १२५ वर्षे
ही १२५ वर्षे म्हणजे केवळ कालावधी नव्हे, तर असंख्य स्वप्नांची कहाणी आहे… हजारो विद्यार्थ्यांच्या यशाची कहाणी आहे… शेकडो शिक्षकांच्या समर्पणाची कहाणी आहे… आणि एका ज्ञानमंदिराच्या अविरत प्रगतीची कहाणी आहे!
बदलत्या काळातही जीवनमूल्यांची परंपरा कायम
काळाच्या प्रवाहात अनेक गोष्टी बदलतात. शिक्षणपद्धती बदलतात, तंत्रज्ञान बदलते, शिकण्याच्या पद्धती बदलतात; मात्र शाश्वत असतात ती जीवनमूल्ये! हीच जीवनमूल्ये पटवर्धन हायस्कूलने आजतागायत जपली आणि विद्यार्थ्यांच्या मनामनांत रुजवली आहेत. ज्ञानासोबत संस्कार, शिक्षणासोबत शिस्त आणि गुणवत्तेसोबत सामाजिक बांधिलकी या मूल्यांची परंपरा प्रशालेने सातत्याने पुढे नेली आहे.
गुरुवर्यांच्या निःस्वार्थ ज्ञानदानातून उभा राहिलेला ज्ञानवृक्ष
आदरणीय गुरुवर्य केशवराव पटवर्धन, शंकरराव पटवर्धन, अच्युतराव पटवर्धन आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी केलेल्या अविरत कष्ट, समर्पण आणि निःस्वार्थ ज्ञानदानाच्या कार्याला साथ देणाऱ्या असंख्य शिक्षकांनी ही ज्ञानगंगा गोरगरीब आणि गरजू विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवली. समाजातील गरजवंत विद्यार्थ्यांना ज्ञानाच्या शिदोरीने समृद्ध करण्याच्या उदात्त हेतूने या प्रशालेची स्थापना झाली आणि आज तो ज्ञानवृक्ष १२५ वर्षांचा झाला आहे.
प्रतिकूल परिस्थितीत शिक्षणाचा ध्यास, उज्ज्वल भविष्याची वाटचाल
ज्या प्रशालेच्या पायऱ्यांवरून कधीकाळी प्रतिकूल परिस्थितीतही शिक्षणाचा ध्यास घेतलेली लहानगी पावले शाळेत आली, त्याच पायऱ्या पुढे त्यांच्या उज्ज्वल भविष्यातील वाटचालीच्या शिड्या ठरल्या. स्वातंत्र्यपूर्व काळापासूनच या प्रशालेने विद्यार्थ्यांना शिक्षणासोबतच उज्ज्वल भविष्याची आणि राष्ट्रसेवेची प्रेरणा दिली. त्यामुळे या प्रशालेचा इतिहास हा केवळ शैक्षणिक वाटचालीचा इतिहास न राहता संस्कार, मूल्ये आणि सामाजिक जाणीव जपणाऱ्या एका समृद्ध परंपरेचा इतिहास ठरतो.
पटवर्धन हायस्कूलच्या संस्कारातून घडली गुणवंत व्यक्तिमत्त्वे
पटवर्धन हायस्कूलच्या फळ्यावर केवळ अक्षरे उमटली नाहीत, तर येथे भविष्याची स्वप्ने आकाराला आली. या ज्ञानमंदिराने असंख्य विद्यार्थ्यांना घडविले. कोणी डॉक्टर झाले, कोणी अभियंता झाले, कोणी प्रसिद्ध कलाकार झाले, तर कोणी उद्योजक झाले. रत्नागिरीतील प्रसिद्ध शल्यचिकित्सक डॉ. अलीमियां परकार, प्रसिद्ध लेखिका व समाजसेविका सुनीता देशपांडे, कोकण कृषी विद्यापीठाचे माजी कुलगुरू डॉ. श्रीरंग कद्रेकर, लोकप्रिय दैनिक रत्नागिरी टाइम्सचे संपादक व मालक उल्हासराव घोसाळकर, प्रसिद्ध लेखक वि. म. शिंदे, मरीनर कॅप्टन दिलीप भाटकर अशी असंख्य गुणवंत व्यक्तिमत्त्वे या प्रशालेच्या संस्कारातून घडली आहेत. त्यांच्या कार्याची ओळख आज तमाम रत्नागिरीकरांना आहे.
माजी विद्यार्थ्यांच्या कर्तृत्वातून उजळला प्रशालेचा ज्ञानवारसा
या प्रशालेतून शिक्षण घेतलेले हजारो विद्यार्थी आज विविध क्षेत्रांत कार्यरत आहेत. स्वतःच्या क्षेत्रात यश संपादन करण्याबरोबरच समाजाच्या जडणघडणीतही ते महत्त्वपूर्ण योगदान देत आहेत. त्यामुळेच गुणवत्ता आणि पटवर्धन हायस्कूल हे जणू समानार्थी शब्दच बनले आहेत. या प्रशालेच्या यशाची खरी ओळख तिच्या भिंतींमध्ये नसून, या भिंतींतून घडलेल्या असंख्य विद्यार्थ्यांच्या कर्तृत्वात दिसून येते.
कला, क्रीडा, विज्ञान आणि संस्कृतीत विद्यार्थ्यांची यशस्वी भरारी
आजही शैक्षणिक प्रगतीसोबतच कला, क्रीडा, विज्ञान आणि सांस्कृतिक अशा विविध क्षेत्रांत पटवर्धन हायस्कूलचे विद्यार्थी देशपातळीवर आपली गुणवत्ता सिद्ध करीत आहेत. दिल्लीच्या कर्तव्यपथावर संचलनाचा बहुमान मिळविणारा वेदांत पाडाळकर, दहावीच्या परीक्षेत राज्यात प्रथम क्रमांक मिळविणारी चिन्मयी मटांगे, साक्षी झोरे, तसेच दहावीच्या परीक्षेत शंभर टक्के गुण मिळविणारा वेदांत कुलापकर अशी आजच्या काळातील अनेक गुणवंत विद्यार्थ्यांची नावे अभिमानाने घेता येतील. या विद्यार्थ्यांच्या यशातून प्रशालेने रुजविलेल्या गुणवत्तेच्या आणि परिश्रमाच्या संस्कारांचे प्रतिबिंब दिसून येते.
शिष्यवृत्ती परीक्षेत ५० विद्यार्थ्यांचे उल्लेखनीय यश
शिष्यवृत्तीसारख्या स्पर्धात्मक परीक्षांमध्येही पटवर्धन हायस्कूलने आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. यावर्षी पाचवी, आठवी तसेच चौथीच्या शिष्यवृत्ती परीक्षांमध्ये तब्बल ५० विद्यार्थ्यांनी गुणवत्ता यादीत स्थान मिळविले आहे. विद्यार्थ्यांनी मिळविलेले हे यश प्रशालेच्या गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाच्या परंपरेची साक्ष देणारे आहे. यावरून प्रशालेची गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाची परंपरा आजही तितक्याच ताकदीने पुढे सुरू असल्याचे स्पष्ट होते.
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी विविध उपक्रमांची परंपरा
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी सातत्याने नवनवीन उपक्रम राबविणारी उपक्रमशील प्रशाला म्हणून पटवर्धन हायस्कूलचे नाव आदराने आणि अभिमानाने घेतले जाते. केवळ पाठ्यपुस्तकी ज्ञान देणे हा शिक्षणाचा उद्देश न ठेवता विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वांगीण विकास व्हावा, त्यांच्यात आत्मविश्वास, सर्जनशीलता, सामाजिक भान आणि नेतृत्वगुण निर्माण व्हावेत, यासाठी प्रशालेत वर्षभर विविध उपक्रम राबविले जातात.
अच्युतराव पटवर्धन यांच्या विचारांचा ज्ञानवारसा पुढे
राष्ट्रपती पुरस्काराने सन्मानित गुरुवर्य अच्युतराव पटवर्धन यांच्या निःस्वार्थ ज्ञानदानाच्या विचारांचा आणि कार्याचा वारसा पुढे नेत भारत शिक्षण मंडळ विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी सदैव कटिबद्ध आहे. शिक्षणाकडे केवळ परीक्षा आणि गुणांच्या चौकटीतून न पाहता विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देण्याचे कार्य या माध्यमातून सातत्याने सुरू आहे.
३६५ दिवस उपक्रमशील, मराठी माध्यमाची भक्कम वाटचाल
रत्नागिरी शहरासोबतच आसपासच्या ग्रामीण भागातूनही शेकडो विद्यार्थी या प्रशालेत शिक्षण घेण्यासाठी येतात. रत्नागिरीच्या शिक्षणप्रवाहात मराठी माध्यमाची ही शाळा आजही भक्कमपणे उभी आहे. आधुनिक काळातील बदल आणि तंत्रज्ञान यांच्याशी जुळवून घेत विद्यार्थ्यांना सक्षम करण्यासाठी वर्षातील ३६५ दिवस विविध उपक्रम सुरू असतात. त्यामुळे सुट्टीच्या दिवशीही प्रशाला विद्यार्थ्यांना काहीतरी नवे शिकविण्याचा आणि नवा अनुभव देण्याचा सातत्याने प्रयत्न करीत असते. शिक्षणाचा हा व्यापक दृष्टिकोन विद्यार्थ्यांना बदलत्या काळाशी जुळवून घेताना सक्षम बनवितो.
१२५ वर्षांचा ज्ञानयज्ञ आजही अखंड धगधगता
१२५ वर्षांचा हा जाज्वल्य ज्ञानवारसा जपत पटवर्धन हायस्कूलने ज्ञानाचा यज्ञ अखंडपणे धगधगता ठेवला आहे. बदलत्या काळासोबत शिक्षणाच्या पद्धती बदलल्या, साधने बदलली, तंत्रज्ञान बदलले; मात्र ज्ञानदानाची निष्ठा, संस्कारांची परंपरा आणि विद्यार्थ्यांच्या उज्ज्वल भवितव्याची ध्येयवेडी साधना आजही कायम आहे. हीच या प्रशालेच्या दीर्घ आणि गौरवशाली वाटचालीची खरी शक्ती आहे.
रत्नागिरीच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक वाटचालीतील गौरवशाली अध्याय
१२५ वर्षे अखंडपणे सुरू असलेली ही ज्ञानसाधना म्हणजे केवळ प्रशालेचा इतिहास नाही, तर तो रत्नागिरीच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक वाटचालीचा एक गौरवशाली अध्याय आहे. अनेक पिढ्यांना ज्ञान, संस्कार आणि जीवनाची दिशा देणाऱ्या या ज्ञानमंदिराने काळाच्या प्रत्येक टप्प्यावर आपली उपयुक्तता आणि महत्त्व सिद्ध केले आहे.
शतकोत्तर रौप्यमहोत्सवातून नव्या वाटचालीची प्रेरणा
आज शतकोत्तर रौप्यमहोत्सवाच्या निमित्ताने मागे वळून पाहताना या प्रदीर्घ वाटचालीतील असंख्य आठवणी, यशोगाथा, शिक्षकांचे योगदान, विद्यार्थ्यांचे कर्तृत्व आणि समाजाचे प्रेम या सर्वांचा अभिमान वाटतो. त्याच वेळी पुढील काळातही ज्ञानदानाची ही अखंड परंपरा अधिक व्यापक आणि अधिक सक्षमपणे पुढे नेण्याची जबाबदारीही जाणवते.
-सौ. श्रद्धा राजन बोडेकर
शिक्षिका, पटवर्धन हायस्कूल, रत्नागिरी
