महाराष्ट्रातील सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये पावसाळ्यात निसर्गाचे अनेक अद्भुत रूप पाहायला मिळते. त्यापैकी एक म्हणजे रिव्हर्स वॉटरफॉल, म्हणजेच उलटा धबधबा. धबधब्याचे पाणी नेहमीप्रमाणे खाली कोसळण्याऐवजी वाऱ्याच्या जोरामुळे वरच्या दिशेने उडताना दिसते. त्यामुळे काही क्षणांसाठी जणू निसर्गाचे नियमच उलटे झाले आहेत, असा भास होतो.
महाराष्ट्रात नाणेघाट परिसरातील हा उलटा धबधबा विशेष चर्चेत असतो. नाणेघाट हा पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर परिसरातील ऐतिहासिक घाटमार्ग असून प्राचीन काळापासून व्यापारासाठी त्याचा वापर होत असल्याचे संदर्भ आढळतात.
पाणी वर कसे जाते?
यामागे कोणतेही अलौकिक रहस्य नाही. यामागे आहे सह्याद्रीतील जोरदार वाऱ्याची ताकद. पावसाळ्यात डोंगरावरून मोठ्या वेगाने खाली येणाऱ्या पाण्याच्या प्रवाहावर जेव्हा प्रचंड वेगाचा वारा आदळतो, तेव्हा पाण्याचे थेंब आणि धारा वाऱ्याबरोबर वरच्या दिशेने ढकलल्या जातात. दूरून पाहताना त्यामुळे धबधब्याचे पाणी खाली पडण्याऐवजी वर उडत असल्याचा विलक्षण भास निर्माण होतो. नाणेघाटातील या घटनेचे कारण जोरदार वारे असल्याचे प्रवासविषयक अनेक वृत्तांतांमध्येही नमूद करण्यात आले आहे.
निसर्गाचा हा खेळ फक्त पावसाळ्यातच!
हा प्रकार वर्षभर पाहायला मिळत नाही. पावसाळ्यात पाण्याचा प्रवाह मोठा असतो आणि सह्याद्रीमध्ये वाऱ्याचा वेगही मोठा असतो. या दोन नैसर्गिक परिस्थिती एकत्र आल्या की हा अद्भुत नजारा दिसू शकतो. म्हणूनच “पाणी वर वाहते” असे म्हणण्यापेक्षा “वाऱ्याच्या जोरामुळे पाण्याचे थेंब वर उडताना दिसतात” असे म्हणणे अधिक अचूक ठरेल.
निसर्गाचे विज्ञान आणि पर्यटनाचे आकर्षण
अशा ठिकाणी जाणाऱ्या पर्यटकांना हा अनुभव अत्यंत रोमांचक वाटतो. एका बाजूला काळे ढग, दुसऱ्या बाजूला हिरवागार सह्याद्री आणि समोर वाऱ्याच्या झोतामुळे वर उडणारा पाण्याचा प्रवाह, असे दृश्य कॅमेऱ्यात टिपण्यासाठीही अनेक पर्यटक उत्सुक असतात.
पण या सौंदर्यामागे निसर्गाची शक्तीही आहे. मुसळधार पाऊस, घसरडे कडे आणि वेगवान वारे यामुळे अशा ठिकाणी सुरक्षित अंतर राखणे आवश्यक आहे.
रहस्य नाही, पण आश्चर्य नक्की!
“उलटा धबधबा” हे नाव ऐकले की प्रथमदर्शनी एखादे गूढ किंवा चमत्कार वाटतो. प्रत्यक्षात मात्र त्यामागे वारा, पाणी आणि सह्याद्रीची भौगोलिक रचना यांचा सुंदर संगम आहे. म्हणूनच या घटनेचे खरे सौंदर्य त्याच्या गूढपणात नाही, तर विज्ञान समजून घेतल्यानंतरही ते तितकेच अद्भुत वाटते, यात आहे. निसर्गाच्या प्रत्येक चमत्कारामागे एखादे गूढ नसते; कधी कधी त्यामागचे विज्ञानच सर्वात सुंदर रहस्य असते.
