वय वाढल्यावर हाडे कमजोर होणे ही नैसर्गिक प्रक्रिया असली, तरी आजकाल ही समस्या कमी वयाच्या लोकांमध्येही वाढताना दिसते. अस्वस्थ जीवनशैली, पोषणाची कमतरता आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे हाडांची घनता कमी होते. परिणामी ऑस्टिओपोरोसिस, संधिवात आणि हाड फ्रॅक्चरचा धोका वाढतो. हाडे आपल्या शरीराला आकार देतात, हालचालींना आधार देतात आणि महत्वाच्या अवयवांचे संरक्षण करतात. त्यामुळे हाडांचे आरोग्य जपणे अत्यावश्यक आहे. बरेचदा खराब जीवनशैली आणि खाण्याच्या चुकीच्या सवयीमुळेही हाडे कमकुवत होऊ लागतात. त्यासाठी आपण कोणत्या गोष्टींचे सेवन करत आहोत आणि कोणत्या व्यसनामुळे आपले शरीर कमकुवत होत आहे, याचा विचार करणे गरजेचे आहे.
हाडे कमजोर होण्याची लक्षणे:
विनाकारण वजन कमी होणे
डाएटिंग किंवा व्यायाम न करता वजन वेगाने घटणे हे हाडांच्या घनतेत घट झाल्याचे संकेत असू शकते.
सतत हाडदुखी
कोणत्याही इजा किंवा मुरगळल्याशिवाय पाठीमध्ये, कंबरेत किंवा सांध्यांमध्ये वेदना होणे हे कॅल्शियमची कमतरता किंवा ऑस्टिओपोरोसिसचे लक्षण असू शकते.
सांध्याजवळ सूज आणि कडकपणा
गुडघे, कोपरे किंवा बोटांच्या सांध्यांमध्ये सूज व stiffness जाणवणे हे हाडे कमजोर झाल्याचे संकेत आहेत.
चालण्यात अडचण येणे
तोल बिघडणे, पायऱ्या चढताना त्रास होणे, वारंवार पडणे किंवा लवकर थकणे ही लक्षणे दिसू शकतात.
वारंवार फ्रॅक्चर होणे
किरकोळ पडल्यावर किंवा किरकोळ जखमेमुळेही फ्रॅक्चर होणे हे गंभीर इशारा आहे. अशा फ्रॅक्चरला भरून यायला जास्त वेळ लागू शकतो.
उंची कमी होणे
मणक्यांची घनता कमी झाल्यामुळे पाठीचा कणा संकुचित होतो आणि हळूहळू उंची घटू शकते.
सतत पाठदुखी
विशेषतः पाठीच्या मध्यभागी किंवा खालच्या भागात तीव्र वेदना जाणवणे हे मणक्याच्या कमकुवतीचे लक्षण आहे.
नखांमध्ये बदल
कमकुवत, ठिसूळ नखे ही कॅल्शियम किंवा व्हिटॅमिन-डीच्या कमतरतेची लक्षणे असू शकतात.
हिरड्या कमजोर होणे
जबड्याच्या हाडांची घनता कमी झाल्यामुळे हिरड्या कमजोर होऊ शकतात. तोंडाची स्वच्छता राखणे महत्वाचे आहे.
आसनात बदल होणे
मणक्याचे संरेखन बिघडल्याने बसण्याची/उभे राहण्याची स्थिती बदलू शकते.
पकड शक्ती कमी होणे
हात व मनगटातील पकड कमी होणे हेही सूक्ष्म लक्षण मानले जाते.
ही सर्व लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा व हाडांच्या आरोग्याचे मूल्यमापन करावे.
हाडे मजबूत करण्याचे ५ उपाय:
कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन-डीयुक्त आहार
दूध, दही, पनीर, बदाम, हिरव्या पालेभाज्या, सोयाबीन यांचा आहारात समावेश करा. सूर्यप्रकाशात काही वेळ घालवा व अंडी, मासे खा.
नियमित व्यायाम
चालणे, योग, नृत्य, वजन उचलणे किंवा वेट ट्रेनिंग यामुळे हाडे मजबूत होतात. दररोज किमान ३० मिनिटे व्यायाम करा.
धूम्रपान आणि मद्यपान टाळा
या सवयींमुळे कॅल्शियमचे शोषण कमी होते आणि हाडे कमकुवत होतात.
पुरेसे प्रोटीन घ्या
डाळी, अंडी, मासे, चिकन, दुग्धजन्य पदार्थ यांचा आहारात समावेश करा. जे मांस, अंडी, सोयाबीन, डाळ यांसारख्या पदार्थांचे सेवन कमी करतात, त्यांची हाडे कमकुवत होतात.
नियमित आरोग्य तपासणी
बोन डेंसिटी टेस्ट करून घ्या आणि आवश्यक असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट्स घ्या.
लक्षात ठेवा: हाडांचे आरोग्य म्हणजे संपूर्ण आरोग्याचा पाया. त्याकडे दुर्लक्ष केल्यास उशीर होऊ शकतो. लहान वयापासूनच हाडे मजबूत ठेवण्याच्या सवयी लावा.
(डिस्क्लेमर: येथे दिलेली माहिती घरगुती उपचार आणि सामान्य माहितीवर आधारित आहे. आपल्याला काही त्रास असल्यास डॉक्टरांची भेट घ्या)
