महाराष्ट्रातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये सुमारे १,४२२ मीटर उंचीवर हरिश्चंद्रगड वसलेला आहे. हा गड इतिहास, प्राचीन वास्तू, धार्मिक परंपरा आणि निसर्गसौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे. महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीनुसार गडाचा इतिहास सहाव्या शतकापर्यंत जातो.
गडावरील केदारेश्वर गुहा हे येथील सर्वात आकर्षक ठिकाणांपैकी एक आहे. गुहेच्या मध्यभागी शिवलिंग असून त्याभोवती पाण्याचा साठा असतो. या गुहेच्या छताला आधार देणारे चार दगडी खांब हे विशेष आकर्षण आहे. महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीनुसार या चार खांबांना हिंदू पुराणातील सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग यांचे प्रतीक मानले जाते. सध्या एकच खांब पूर्णपणे उभा असल्याची स्थानिक मान्यता आहे.
चार खांबांमागची लोकमान्यता काय?
स्थानिक आख्यायिकेनुसार चार खांब चार युगांचे प्रतिनिधित्व करतात. त्यापैकी तीन खांब कालांतराने तुटले आणि आता उरलेला एक खांब कलियुगाचे प्रतीक मानला जातो. हा शेवटचा खांब कोसळला तर कलियुगाचा अंत होईल, अशी लोकमान्यता आहे. मात्र हे धार्मिक/स्थानिक आख्यायिकेवर आधारित मत आहे, वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालेले तथ्य नाही, हे बातमीत स्पष्टपणे नमूद करणे योग्य आहे.
गुहेतील पाण्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य
केदारेश्वर गुहेतील शिवलिंगाभोवती वर्षभर थंड पाणी असल्याचे वर्णन आढळते. पावसाळ्यात पाण्याची पातळी वाढू शकते, त्यामुळे गुहेपर्यंत पोहोचणेही अवघड होते. हरिश्चंद्रगडाचा आणखी एक प्रसिद्ध भाग म्हणजे कोकण कडा. विशिष्ट हवामान परिस्थितीत येथे स्वतःची सावली ढगांवर इंद्रधनुष्यासारख्या वलयासह दिसणारा Brocken Spectre हा दुर्मीळ वातावरणीय परिणाम पाहायला मिळू शकतो.
स्रोत : महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, अहिल्यानगर जिल्हा प्रशासन आणि उपलब्ध संदर्भ.
