( सातारा )
महाराष्ट्राची जीवनदायिनी मानल्या जाणाऱ्या कोयना धरणाच्या नवीन तांत्रिक वर्षाला आज (सोमवार, 1 जून)पासून प्रारंभ होत असून या पार्श्वभूमीवर धरण परिसरात पूर नियंत्रण कक्षाची स्थापना करण्यात आली आहे. मात्र नव्या तांत्रिक वर्षाच्या उंबरठ्यावर कोयना धरणातील पाणीसाठा चिंताजनक पातळीवर पोहोचला आहे. रविवारी (31 मे) सकाळी 8 वाजेपर्यंत धरणात केवळ 10.94 टीएमसी उपयुक्त पाणीसाठा शिल्लक असल्याची नोंद झाली.
धरणातील अत्यल्प पाणीसाठ्यामुळे पूर्वेकडील सिंचनासाठी पायथा विद्युतगृहातून सुरू असलेला पाण्याचा विसर्ग पूर्णपणे बंद करण्यात आला आहे. तसेच निर्धारित पाणी कोटा संपल्याने कोयना जलविद्युत प्रकल्पातील वीजनिर्मितीही थांबविण्यात आली आहे.
गेल्या तांत्रिक वर्षात, म्हणजे 1 जून 2025 ते 31 मे 2026 या कालावधीत, पश्चिमेकडील वीजनिर्मितीसाठी 67.57 टीएमसी पाण्याचा वापर करण्यात आला. तर सांगली पाटबंधारे विभागाच्या मागणीनुसार पूर्वेकडील सिंचनासाठी पायथा विद्युतगृहातून 33.10 टीएमसी आणि विमोचकातून 6.91 टीएमसी, असा एकूण 40.01 टीएमसी पाण्याचा वापर झाला.
कोयना धरणाचे तांत्रिक वर्ष 1 जून ते 31 मे असे असते. कृष्णा पाणी वाटप तंटा लवादाच्या नियमानुसार दरवर्षी 1 जूनपासून 67.5 टीएमसी पाणीसाठा वीजनिर्मितीसाठी आरक्षित केला जातो. उर्वरित पाणी सिंचन आणि पिण्याच्या गरजांसाठी वापरले जाते. धरण व्यवस्थापनाच्या नियोजनामुळे दरवर्षी उन्हाळ्याच्या अखेरीस काही प्रमाणात पाणीसाठा राखण्यात यश येत असले तरी यंदा परिस्थिती अधिक आव्हानात्मक दिसत आहे.
मागील वर्षी मे महिन्याच्या अखेरीस कोयना धरणात सुमारे 17 टीएमसी पाणी उपलब्ध होते. त्या तुलनेत यंदा जवळपास 1.70 टीएमसीने कमी पाणीसाठा शिल्लक आहे. यंदाच्या तीव्र उष्णतेमुळे शिवसागर जलाशयातील तब्बल 8 टीएमसीहून अधिक पाण्याचे बाष्पीभवन झाल्याचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
धरणातील पाणीपातळी मोठ्या प्रमाणात घटल्याने तापोळा आणि बामणोली परिसरातील बोटिंग सेवा बंद पडली असून पर्यटन व्यवसायालाही फटका बसला आहे. जलाशयातील पाणी कमी झाल्यामुळे पाण्याखाली गेलेल्या अनेक गावांचे अवशेष आणि प्राचीन मंदिरांचे भाग पुन्हा उघडे पडले आहेत.
दरम्यान, हवामान तज्ज्ञांनी 10 जूनपर्यंत राज्यातील बहुतांश भागात समाधानकारक पावसाची शक्यता कमी असल्याचा अंदाज वर्तवला आहे. त्यामुळे कोयना धरणातील उपलब्ध पाणीसाठा सध्या प्रामुख्याने पिण्याच्या पाण्यासाठी आणि अत्यावश्यक सिंचन गरजांसाठी राखीव ठेवण्यात आला आहे.
