(मुंबई)
महाराष्ट्र शासनाने शिष्यवृत्ती परीक्षेच्या संरचनेत महत्त्वपूर्ण बदल मंजूर केले आहेत. पूर्वी इयत्ता पाचवी आणि आठवीसाठी घेतली जाणारी ही परीक्षा आता २०२५-२६ शैक्षणिक वर्षापासून इयत्ता चौथी आणि सातवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी राबवली जाईल. २०१५ मध्ये पाचवी-आठवी संरचनेतील बदलांमुळे विद्यार्थ्यांची प्रविष्ट संख्या घटली होती; आता हा निर्णय ग्रामीण आणि शहरी भागातील हुशार विद्यार्थ्यांना लवकर प्रोत्साहन देण्यासाठी घेण्यात आला आहे.
परीक्षा वेळापत्रक आणि नाव बदल
२०२५-२६ सत्रात इयत्ता पाचवी-आठवीची परीक्षा फेब्रुवारी २०२६च्या दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या रविवारी घेतली जाईल, तर नव्या इयत्ता चौथी-सातवीची परीक्षा एप्रिल किंवा मे २०२६च्या रविवारी घेतली जाईल. २०२६-२७ पासून ही संरचना कायम राहील.
पूर्व उच्च प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षेचे नाव ‘प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (चौथी स्तर)’ आणि पूर्व माध्यमिक शिष्यवृत्ती परीक्षेचे नाव ‘उच्च प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (सातवी स्तर)’ असे बदलले जाणार आहेत. हे बदल शिष्यवृत्ती परीक्षा परिषदेद्वारे राबवले जातील.
शिष्यवृत्ती रक्कम आणि कालावधी
इयत्ता चौथीसाठी वार्षिक ५,००० रुपये (मासिक ५०० रुपये) आणि सातवीसाठी ७,५०० रुपये (मासिक ७५० रुपये) शिष्यवृत्ती मंजूर केली आहे. दोन्ही शिष्यवृत्तीचा कालावधी तीन वर्षांचा असेल. चौथी-पाचवीसाठी प्रत्येकी १६,६९३ आणि सातवी-आठवीसाठी १६,५८८ शिष्यवृत्ती संच उपलब्ध राहतील. ही योजना गरीब आणि प्रज्ञावान विद्यार्थ्यांना आर्थिक आधार देते तसेच इतर विद्यार्थ्यांसाठी आदर्श ठरते.
पात्रता, वयोमर्यादा आणि शुल्क
महाराष्ट्राचे रहिवासी असलेले इयत्ता चौथी किंवा सातवीतील शासकीय, अनुदानित किंवा मान्यताप्राप्त शाळेतील विद्यार्थी पात्र असतील. सीबीएसई आणि आयसीएसई शाळांसाठी काही विशेष अटी लागू असतील. वयोमर्यादा: चौथीसाठी १ जून १० वर्षे (दिव्यांगांसाठी १४ वर्षे) आणि सातवीसाठी १३ वर्षे (दिव्यांगांसाठी १७ वर्षे). शुल्क: सामान्य विद्यार्थ्यांसाठी २०० रुपये (प्रवेश ५० + परीक्षा १५०), एससी/एसटी/भटक्या जमाती/दिव्यांगांसाठी १२५ रुपये (प्रवेश ५० + परीक्षा ७५). शाळांना नोंदणी शुल्क २०० रुपये भरावे लागेल.
इतर सुविधा आणि लाभ
प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा इयत्ता चौथीसाठी विद्यानिकेतन प्रवेश परीक्षांसोबत एकत्रित घेतली जाईल. ही योजना केंद्राच्या सक्तीच्या शिक्षण कायद्याशी संनादित असून शालेय शिक्षण मंत्री दादा भुसे यांच्या सूचनेनुसार विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीस उपयुक्त ठरेल. यामुळे राज्यातील शैक्षणिक वातावरण अधिक उत्साही बनेल आणि प्रतिभावान मुलांना लवकर प्रोत्साहन मिळेल.
