आपल्या शरीरातील सर्वात मेहनती अवयव म्हणजे यकृत (Liver). हा अवयव पचनक्रिया सुरळीत ठेवणे, रक्त शुद्ध करणे, ऊर्जा उत्पादन करणे आणि शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढणे यांसह ५०० हून अधिक कार्ये पार पाडते. त्यामुळे यकृताचे आरोग्य कायम टिकवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
तथापि, यकृतात समस्या निर्माण झाल्यावर सुरुवातीला वेदना जाणवत नाहीत, कारण यकृतामध्ये वेदना रिसेप्टर्स नसतात. वेदना बहुतेकदा उजव्या खांद्यावर, पाठीवर किंवा पोटाच्या जवळ जाणवू शकतात. त्यामुळे सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे खूप गरजेचे आहे.
यकृताच्या नुकसानीची लक्षणे:
- सतत थकवा जाणवणे: यकृत नीट कार्य करत नसेल, तर शरीराला ऊर्जा मिळत नाही.
- भूक कमी होणे आणि वजन घटणे: यकृताच्या बिघाडामुळे भूक लागत नाही आणि वजन अचानक कमी होऊ लागते.
- त्वचेचा आणि डोळ्यांचा पिवळसर रंग (Jaundice): बिलिरुबिन प्रक्रिया नीट न झाल्यास त्वचा आणि डोळे पिवळसर होतात.
- पोट फुगणे किंवा वेदना: यकृत सुजल्यामुळे उजव्या बाजूला पोट फुगणे किंवा हलक्या वेदना जाणवतात.
- त्वचेवर खाज येणे आणि डाग पडणे: रक्त शुद्धी नीट न झाल्यास त्वचेवर डाग किंवा खाज सुटते.
- मळमळ आणि उलट्या होणे: पचनक्रिया बिघडल्यामुळे वारंवार मळमळ किंवा उलट्या होतात.
- लघवी आणि विष्ठेतील बदल: गडद रंगाची लघवी व फिकट रंगाची विष्ठा हे यकृताच्या आजाराचे निदर्शक आहेत.
यकृताची काळजी कशी घ्यावी:
- भरपूर पाणी प्या आणि दारूपासून दूर राहा.
- तळलेले व जड अन्न टाळा, हलके आणि पोषक अन्न खा.
- योग्य स्थितीत बसा, जेणेकरून यकृतावर दबाव येणार नाही.
- हलका व्यायाम करा आणि तणाव कमी करा.
वेदना तीव्र असल्यास किंवा दीर्घकाळ चालू राहिल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. रक्त तपासणी, अल्ट्रासाऊंड किंवा इतर चाचण्या करून योग्य उपचार होऊ शकतात. यकृत योग्य वेळी काळजी घेतली तर स्वतःहून बरे होण्याची क्षमता ठेवतो. मात्र डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कोणतीही औषधे घेऊ नका, विशेषतः वेदनाशामक औषधे, कारण यामुळे यकृताचे नुकसान वाढू शकते.
यकृत आपला मित्र आहे जो शांतपणे आपल्याला मदत करतो. पण जेव्हा त्याला त्रास होतो, तेव्हा तो आपल्याला थेट सांगू शकत नाही. त्यामुळे थकवा, पिवळसर त्वचा, पोट फुगणे किंवा इतर विचित्र लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
आहारात छोटे बदल, नियमित व्यायाम आणि मद्यपान टाळणे यामुळे यकृताचे आरोग्य कायम टिकवता येते.
सोप्या टिप्स फॉलो करून तुम्ही तुमचे यकृत नैसर्गिकरित्या डिटॉक्स करू शकता.
- योग्य आणि पुरेसा आहार
- ताण कमी करा
- साखरेचे सेवन कमी करा
- द्रवपदार्थाचे सेवन वाढवा
- अल्कोहोलचे सेवन बंद करा
- नियमित व्यायाम
- वजन प्रमाणात ठेवा
यकृत स्वच्छ करण्याचे उपाय
- यकृत स्वच्छ करण्याचा सर्वात प्रभावी आणि जलद मार्ग म्हणजे भरपूर पाणी आणि द्रवपदार्थ पिणे. पाणी विषारी पदार्थ शोषण्यास आणि शरीरातून बाहेर काढण्यास मदत करते.
- निरोगी यकृतासाठी सफरचंद सायडर व्हिनेगर हा एक चांगला पर्याय आहे कारण तो विषारी पदार्थ काढून टाकण्याच्या गुणधर्मांनी समृद्ध आहे आणि यकृतातील रक्ताभिसरण देखील वाढवतो.
- लिंबू हे व्हिटॅमिन सी ने समृद्ध असलेले लिंबूवर्गीय अन्न आहे. सकाळी लवकर लिंबू पाणी पिल्याने तुमचे यकृत विषमुक्त होण्यास आणि स्वच्छ होण्यास मदत होते.
- लिव्हर स्वच्छ आणि मजबूत करण्यासाठी कडुलिंबाची पाने, त्रिफळा आणि मेथीचे सेवन करावे. याच्या मदतीने लिव्हरातील विषारी पदार्थ शरीरातून बाहेर काढले जाऊ शकतात.
- आयुर्वेदिक औषधामध्ये पंचकर्माला मोठे स्थान आहे आणि लिव्हर शुद्ध करण्यासाठी हा एक अतिशय प्रभावी उपचार मानला जातो. या उपचारात मसाज, आंघोळ, शुद्धीकरण, नस्य आणि रक्त शुद्धीकरण यांचा समावेश होतो.
- आयुर्वेदिक आहाराचा अवलंब केल्यास लिव्हराचे आरोग्य सुधारू शकते. यात कडू आणि मसालेदार पदार्थ जसे की कारले आणि पालक इत्यादी खाणे समाविष्ट आहे. या गोष्टी लिव्हर स्वच्छ आणि निरोगी बनवतात.
- हर्बल टी लिव्हराचे आरोग्य नीट राखण्यास मदत करू शकते. त्रिफळा, कटुकी आणि पुनर्नवा यांसारख्या आयुर्वेदिक औषधी वनस्पतींचे चहाच्या रूपात सेवन केल्यास लिव्हरातील अशुद्धी दूर होऊ शकते.
- लसूण आणि कांद्यामध्ये अनेक आयुर्वेदिक औषधी गुणधर्म असतात, जे लिव्हर निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. तुम्ही तुमच्या जेवणात त्यांचा समावेश करू शकता. या व्यतिरिक्त, योग आणि प्राणायाम करून तुम्ही लिव्हर निरोगी आणि मजबूत बनवू शकता, कारण ते तणाव कमी करतात आणि पचन सुधारतात.
(टीप : हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे, काही त्रास किंवा लक्षणे जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या)
