देश-विदेशातील साईभक्तांकडून शिर्डीतील साईबाबांच्या चरणी अर्पण केल्या जाणाऱ्या दानाचा ओघ कायम असून, मागील दिवाळीपासून यंदाच्या दिवाळीपर्यंत संस्थानला १४ किलो ५०२ ग्रॅम सोने आणि सुमारे २५५ किलो चांदी दान स्वरूपात मिळाली आहे. या मौल्यवान धातूंचे अंदाजे बाजारमूल्य २४ कोटी ६ लाख रुपये आहे. त्यामध्ये सोन्याची किंमत १९ कोटी २३ लाख रुपये, तर चांदीचे मूल्य सुमारे ४ कोटी ८३ लाख रुपये आहे. ही माहिती साईबाबा संस्थानचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी गोरक्ष गाडीलकर यांनी दिली.
साईबाबांवरील श्रद्धेपोटी देश-विदेशातून लाखो भाविक शिर्डीत येतात. दर्शनासोबतच गुरुदक्षिणा म्हणून भाविकांकडून सोने, चांदी आणि अन्य स्वरूपात दान अर्पण केले जाते. या देणग्यांचा उपयोग संस्थानकडून आरोग्यसेवा, शिक्षण, अन्नदान, निवास व्यवस्था आणि विविध समाजोपयोगी उपक्रमांसाठी केला जात आहे. याच सेवाकार्याचा विस्तार करत आगामी महिनाभरात डे-केअर कॅन्सर हॉस्पिटल सुरू करण्यात येणार आहे.
साईबाबा हॉस्पिटल आणि साईनाथ हॉस्पिटलच्या माध्यमातून संस्थानने विविध वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत. यामध्ये ऑन्को सर्जरी, अँजिओप्लास्टी, न्यूरोसर्जरी, गायनॅकॉलॉजी, मेडिसिन आणि ऑर्थोपेडिक्ससह अन्य वैद्यकीय सेवांचा समावेश आहे. या दोन्ही रुग्णालयांच्या बाह्यरुग्ण विभागात दररोज सुमारे १,५०० ते १,६०० रुग्ण उपचारासाठी येतात, तर सुमारे ५०० रुग्ण रुग्णालयात दाखल असतात. शासनाच्या कोणत्याही आरोग्य योजनेचा लाभ मिळत नसलेल्या अत्यंत गरीब रुग्णांना केवळ ५० रुपये नोंदणी शुल्क आकारून उपचार दिले जातात. त्यामुळे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल रुग्णांसाठी ही रुग्णालये महत्त्वाचा आधार ठरत आहेत.
आरोग्यसेवेबरोबरच अन्नदानाच्या माध्यमातूनही संस्थान मोठ्या प्रमाणावर सेवा देत आहे. आशिया खंडातील सर्वात मोठ्या प्रसादालयांपैकी एक असलेल्या साईबाबा संस्थानच्या प्रसादालयात दररोज ४५ ते ५० हजार भाविक महाप्रसादाचा लाभ घेतात. यातील ९८ टक्क्यांहून अधिक भाविकांना महाप्रसाद विनामूल्य दिला जातो. व्हीआयपी व्यवस्थेत बसून महाप्रसाद घेणाऱ्या भाविकांकडून मात्र ५० रुपये शुल्क आकारले जाते.
शिर्डीत येणाऱ्या भाविकांच्या निवासासाठीही संस्थानने मोठी व्यवस्था उभारली आहे. दररोज सुमारे १६ ते १७ हजार साईभक्तांच्या राहण्याची सोय केली जाते. संस्थानकडे २,७५० खोल्या आणि २०० डॉर्मिटरीज उपलब्ध आहेत. भाविकांच्या आर्थिक परिस्थितीचा विचार करून निवासाचे शुल्क १० रुपयांपासून सुरू होते. याशिवाय २००, ३००, ५००, ६००, ८०० आणि ९०० रुपये अशा विविध दरांमध्ये निवास सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
शैक्षणिक क्षेत्रातही साईबाबा संस्थानकडून मोठे योगदान दिले जात आहे. संस्थानच्या शैक्षणिक संकुलात ज्युनियर केजीपासून पदवीपर्यंतचे शिक्षण दिले जाते. येथे सुमारे सहा हजार विद्यार्थी आधुनिक शैक्षणिक सुविधांसह गुणवत्तापूर्ण शिक्षण घेत आहेत. त्यामुळे संस्थानचे कार्य धार्मिक उपक्रमांपुरते मर्यादित न राहता आरोग्य आणि शिक्षणासह समाजाच्या विविध गरजांपर्यंत विस्तारले आहे.
भाविकांना दर्शनासाठी अधिक सुलभ आणि आरामदायी सुविधा मिळाव्यात, यासाठी संस्थानने आधुनिक दर्शनरांगांची निर्मिती केली आहे. ऑक्टोबर २०२३ मध्ये सुरू झालेल्या नवीन दर्शनरांगांमध्ये १२ भव्य हॉल असून, प्रत्येक हॉलमध्ये सुमारे एक हजार भाविक बसू शकतात. अशा प्रकारे एकाच वेळी १२ हजार भाविकांच्या बसण्याची व्यवस्था या हॉलमध्ये आहे. याशिवाय रेलिंगमध्ये तीन ते चार हजार आणि जुन्या दर्शनरांगांमध्येही तीन ते चार हजार भाविकांना सामावून घेता येते. त्यामुळे सर्व दर्शनरांगांची मिळून एकाच वेळी सुमारे २० ते २१ हजार भाविकांची क्षमता निर्माण झाली आहे.
नवीन दर्शनरांगा पूर्णपणे वातानुकूलित असून, प्रतीक्षेत असलेल्या भाविकांना चहा, कॉफी, दूध आणि बिस्किटे मोफत दिली जातात. त्यामुळे उन्हाळा, पावसाळा तसेच गर्दीच्या कालावधीत भाविकांना अधिक सोयीस्कर वातावरणात दर्शनाची प्रतीक्षा करता येते.
शिर्डीच्या पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठीही साईबाबा संस्थानने आर्थिक योगदान दिले आहे. शिर्डी विमानतळाच्या उभारणीसाठी संस्थानने ५० कोटी रुपयांचा निधी उपलब्ध करून दिला होता. यामुळे धार्मिक पर्यटनासोबतच शिर्डीच्या विकासालाही हातभार लागला आहे. याशिवाय देशातील विविध भागांत नैसर्गिक आपत्ती किंवा संकटे उद्भवल्यास संस्थानकडून मदतीचा हात पुढे केला जातो. यंदा राज्यात कमी पावसामुळे निर्माण झालेल्या दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर सामाजिक बांधिलकी जपत संस्थानने मदतीसाठी पाच कोटी रुपयांचा धनादेश दिला आहे.
साईचरणी भाविकांकडून अर्पण होणाऱ्या कोट्यवधी रुपयांच्या दानाचा उपयोग समाजातील गरजू घटकांसाठी विविध सेवाकार्ये उभारण्यात होत आहे. गरीब रुग्णांना उपचार, लाखो भाविकांना महाप्रसाद, विद्यार्थ्यांना शिक्षण आणि हजारो भाविकांना निवासाची सुविधा अशा विविध माध्यमांतून संस्थानचे कार्य सुरू आहे. त्यामुळे शिर्डीतील साईबाबा संस्थान धार्मिक श्रद्धेच्या केंद्रासोबतच आरोग्य, शिक्षण, सामाजिक सेवा आणि मानवतेच्या कार्यातील महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणूनही आपली भूमिका बजावत आहे.


