(पनवेल / रत्नागिरी प्रतिनिधी)
सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, शैक्षणिक आणि कामगार चळवळीत आपल्या रोखठोक आणि बंडखोर वृत्तीने एक वेगळा ठसा उमटवणारे ‘थिबा राजा बुद्ध विहार बचाव संघर्ष समिती’चे उपाध्यक्ष माननीय अनिल जाधव यांना सह्याद्री संस्थेच्या वतीने ‘जीवन गौरव पुरस्कार’ देऊन सन्मानित करण्यात आले. रविवार, २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पनवेल येथे आयोजित एका भव्य दिमाखदार सोहळ्यात, हजारो समाजबांधवांच्या उपस्थितीत हा पुरस्कार त्यांना प्रदान करण्यात आला.
तलाठ्याच्या ओसरीवरून सुरू झालेली बंडखोरी
अनिल जाधव यांच्या सामाजिक संघर्षाची पाळेमुळे त्यांच्या शालेय जीवनातच रुजली होती. रत्नागिरीतील थिबा राजा बुद्ध विहार प्रकरणात त्यांनी आपल्या लेखणीने बौद्ध समाजाला खडबडून जागे केले आणि संघर्षाची नवी मशाल पेटवली. तसेच, पारंपरिक पौरोहित्याबाबत त्यांनी मांडलेले विचार समाज आणि बौद्धाचार्यांना आत्मपरीक्षण करण्यास भाग पाडणारे ठरले आहेत. पुढे नामंतर चळवळ, रिडल्स आंदोलन, रिपब्लिकन ऐक्य आणि पुतळा विटंबना विरोधी आंदोलनात त्यांनी बौद्धिक आणि रस्त्यावरील लढाईत कायम सक्रिय सहभाग घेतला.
कामगार क्षेत्रात काम करत असताना ‘बेस्ट’ उपक्रमातील कंत्राटी व हंगामी कामगारांची होणारी आर्थिक आणि सामाजिक पिळवणूक त्यांना अस्वस्थ करत होती. १५-२० वर्षे सेवा करूनही सेवानिवृत्तीच्या वेळी या कामगारांना ग्रॅच्युटी मिळत नव्हती. जाधव यांनी युनियनच्या माध्यमातून लढा देऊन हजारो कामगारांना त्यांच्या नियुक्तीच्या पहिल्या दिवसापासून कायम कामगारांची वेतनश्रेणी मिळवून दिली. त्यांच्या या लढ्यामुळे हजारो कामगारांच्या वृद्धत्वाचा काळ सुसह्य झाला. कामगारांच्या हक्कासाठी लढताना त्यांनी अनेक न्यायालयीन खटल्यांचा सामना केला, मात्र ते कधीही डगमगले नाहीत. जाधव यांच्या वडिलांनी त्यांना बापूसाहेब (बी. सी.) कांबळे यांच्या बौद्धिक आणि वैचारिक साहित्याची जोड दिली. या वाचन आणि मननातून समृद्ध झालेले जाधव आज एक प्रभावी आणि तर्कशुद्ध वक्ता म्हणून ओळखले जातात. बाबासाहेबांचे विचार आणि बुद्धाची करुणा हाच त्यांच्या जगण्याचा मुख्य गाभा आहे. त्यांची सामाजिक बांधिलकी केवळ भाषणांपुरती मर्यादित नसून, त्यांनी आपल्या आर्थिक ताकदीनुसार बुद्ध विहार आणि इतर धर्मीय सहकारी यांच्या देवळांना मुक्तहस्ते मदत केली आहे. रत्नागिरी जिल्ह्यातील लोकसहभागातून उभारलेला पहिला भव्य ‘नऊ गाव दीक्षाभूमी क्रांती अशोक स्तंभ’ असो, किंवा करबुडे (कपिलवास्तू नगर) येथील बुद्धमूर्तींचे वाटप असो, प्रत्येक कार्यात त्यांचा पुढाकार राहिला आहे. गावच्या प्राथमिक शाळेत आपली मुले शिकत नसली तरी, समाजातील गोरगरीब मुलांच्या शिक्षणासाठी त्यांनी नेहमीच सढळ हाताने मदत केली आहे.
काँग्रेस पक्षात काम करत असताना, “तुमचा राजमहाल नको, आम्हाला आमची हक्काची झोपडी प्रिय आहे,” असे मुंबईतील एका बड्या नेत्याला सुनावत त्यांनी पदाची लालसा बाळगली नाही. राजकीय फायदा-तोट्याचा विचार न करता ते रिपब्लिकन ऐक्य आणि वंचित बहुजन आघाडीच्या माध्यमातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांशी प्रामाणिक राहिले. या संपूर्ण वादळी प्रवासात त्यांच्या सुविद्य पत्नी, त्यांचे बंधू आणि कुटुंबीयांची त्यांना मूक पण भक्कम साथ लाभली. आदिवासी, निराधार आणि बेरोजगार तरुणांना रोजगार देऊन स्वावलंबी बनवणाऱ्या सह्याद्री संस्थेने अनिल जाधव यांच्या या निस्वार्थी समाजसेवेची दखल घेत त्यांना ‘जीवन गौरव’ने सन्मानित केले. या पुरस्कारामुळे एका खऱ्या कष्टकऱ्याच्या आणि झुंजार कार्यकर्त्याच्या संघर्षाचा गौरव झाल्याची भावना उपस्थितांमधून व्यक्त होत आहे.
