अमेरिका–इस्रायल–इराण तणावाचा भारताला फटका; कोळंबी, अंडी आणि नारळ निर्यात ठप्प, शेतकरी संकटात

( मुंबई )

पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाचा परिणाम आता जागतिक बाजारपेठेसह भारतीय शेती आणि निर्यात क्षेत्रावरही दिसू लागला आहे. United States, Israel आणि Iran यांच्यातील तणावामुळे भारतातील कोळंबी, पोल्ट्री आणि नारळ निर्यातीला मोठा फटका बसला आहे. विशेषतः Andhra Pradesh मधील शेतकरी आणि निर्यातदारांना वाहतूक आणि निर्यात प्रक्रियेत अडथळे येत आहेत. काही कंटेनर बंदरांवर अडकले असून, आधीच पाठवलेला माल परत आल्याच्या घटना समोर येत आहेत. परिणामी शेतमालाच्या किमती घसरल्या असून शेतकऱ्यांवर आर्थिक संकट ओढावले आहे.

कोळंबी निर्यातीवर मोठा परिणाम

आंध्र प्रदेश दरवर्षी सुमारे ४.२५ लाख टन कोळंबी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत निर्यात करतो. यापैकी जवळपास ४० ते ४५ टक्के निर्यात अमेरिकेत जाते, तर उर्वरित माल चीन आणि युरोपातील देशांना पाठवला जातो. मात्र सध्याच्या संघर्षामुळे निर्यातीत मोठा अडथळा निर्माण झाला आहे. कोळंबी उत्पादन करणाऱ्या एका शेतकऱ्याने सांगितले की, “कोळंबीच्या किमतीत प्रति टन सुमारे ३० हजार रुपयांची घट झाली आहे. उत्पादन विकण्यासाठी संघर्ष करावा लागत आहे आणि साठवणुकीचे पर्यायही मर्यादित आहेत.” निर्यातदार संघटनांच्या मते, प्रामुख्याने पुढील दोन ते तीन महिन्यांच्या अपेक्षित ऑर्डरनुसार शेतकऱ्यांशी करार केले जातात. परंतु अचानक वाढलेल्या तणावामुळे हे नियोजन विस्कळीत झाले आहे.

आखाती देशांतील मागणी कमी

अमेरिकन बाजारपेठेत शुल्क वाढल्यानंतर निर्यातदारांनी Gulf countries या पर्यटनावर आधारित बाजारपेठांकडे अधिक लक्ष दिले होते. Visakhapatnam आणि Chennai बंदरांमधून दुबईसह अरब देशांमध्ये कोळंबीची मोठ्या प्रमाणात निर्यात केली जात होती. मात्र युद्धामुळे या प्रदेशांतील पर्यटनावर परिणाम झाल्याने हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्समध्ये सीफूडची मागणी कमी झाली आहे. त्यामुळे अनेक खरेदीदारांनी पूर्वी दिलेल्या ऑर्डर रद्द करण्यास सुरुवात केली आहे.

अंड्यांच्या किमतीत झपाट्याने घसरण

या तणावाचा परिणाम पोल्ट्री उद्योगावरही झाला आहे. Tamil Nadu मधील Namakkal हे देशातील प्रमुख अंडी उत्पादन केंद्र आहे. येथून दररोज सुमारे ३५ ते ४० लाख अंडी आखाती देशांमध्ये निर्यात केली जातात. परंतु सध्याच्या परिस्थितीत ही निर्यात थांबली आहे. काही प्रकरणांमध्ये आधीच पाठवलेले कंटेनर परत आणावे लागले आहेत. त्यामुळे ही अंडी देशांतर्गत बाजारात येत असून पुरवठा अचानक वाढला आहे. एका पोल्ट्री उत्पादकाने सांगितले की, “पूर्वी प्रति अंडे सुमारे ५.५० रुपये मिळत होते. आता किंमत ३.६० रुपयांपर्यंत घसरली आहे, जी उत्पादन खर्चापेक्षा कमी आहे.”

देशांतर्गत बाजारात पुरवठा वाढला

National Egg Coordination Committee (एनईसीसी) च्या आकडेवारीनुसार मार्चच्या पहिल्या दहा दिवसांत अंड्यांच्या शेतकरी किमतीत मोठी घट झाली आहे. १ मार्च रोजी Vijayawada परिसरात १०० अंड्यांची किंमत ५०० रुपये होती, ती सध्या  ती ४१० रुपयांवर आली आहे. मात्र किरकोळ बाजारात ग्राहकांना या घसरणीचा पूर्ण फायदा मिळालेला नाही.

नारळ निर्यातीवरही परिणाम

पश्चिम आशियातील तणावामुळे भारताच्या नारळ निर्यात व्यापारालाही फटका बसला आहे. Kerala, Karnataka, आंध्र प्रदेश आणि तामिळनाडू या राज्यांमधून आखाती देशांना मोठ्या प्रमाणात नारळ निर्यात केला जातो. विशेषतः रमजान महिन्यात मागणी वाढत असल्याने व्यापाऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणात नारळ निर्यातीसाठी पाठवले होते. मात्र सध्याच्या परिस्थितीत नारळाने भरलेले कंटेनर Mumbai, Chennai आणि Thoothukudi या प्रमुख बंदरांवर अडकले आहेत. यामुळे स्थानिक बाजारात नारळाचा पुरवठा वाढून किमतीत घसरण झाली असून शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांमध्ये चिंता वाढली आहे.