महाशिवरात्री हा हिंदू धर्मातील एक अत्यंत महत्त्वाचा सण आहे. या सणाचा उत्सव दरवर्षी फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या चतुर्दशी तिथीला साजरा केला जातो. यंदा महाशिवरात्री रविवार, 15 फेब्रुवारी 2026 रोजी साजरी होणार आहे. शास्त्रानुसार, 15 फेब्रुवारी संध्याकाळी 5:05 वाजता चतुर्दशी तिथी सुरु होईल आणि 16 फेब्रुवारी संध्याकाळी 5:35 वाजता संपेल. महाशिवरात्रीच्या दिवशी भक्त विधीपूर्वक उपवास करतात, रात्रभर जागरण करतात आणि भगवान शिवाची पूजा करतात.
महाशिवरात्रीचे धार्मिक महत्त्व
- महाशिवरात्री ही रात्र अंधकार आणि अज्ञानाचे प्रतीक मानली जाते.
- या रात्री भगवान शिवाने तांडव नृत्य केले, जे जीवनाच्या शाश्वत चक्राचे प्रतीक मानले जाते.
- या रात्री शिव आणि सती यांचा विवाह झाला, म्हणून महाशिवरात्रीला शिव-पार्वती विवाह उत्सव म्हणून देखील ओळखले जाते.
- भक्तांचे श्रद्धाभाव, पूजा, उपवास आणि जागरण यामुळे अंधकारातून प्रकाशाचा मार्ग मिळतो, संकट दूर होतात आणि जीवनात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते.
महाशिवरात्री पूजा
महाशिवरात्रीच्या दिवशी भक्तांना जलाभिषेक किंवा रुद्राभिषेक करण्याची संधी असते. जलाभिषेक कुठल्याही वेळेस करता येतो, परंतु रुद्राभिषेकासाठी रात्रीची वेळ सर्वोत्तम ठरते.
महाशिवरात्री : 15 फेब्रुवारी 2026, रविवार
निशित काल पूजेची वेळ : 12:09 रात्री ते 1:01 रात्री, (16 फेब्रुवारी)
कालावधी : 51 मिनिटे
शिवरात्री पारणाची वेळ : सकाळी 6:59 ते दुपारी 3:24
प्रथम प्रहर पूजेची वेळ : संध्याकाळी 6:11 ते रात्री 9:23
दुसरी प्रहर पूजा वेळ : रात्री 9:23 ते दुपारी 12:35, (16 फेब्रुवारी)
तिसरी प्रहर पूजा वेळ : 12:35 मध्यरात्री ते 3:47 मध्यरात्री, (16 फेब्रुवारी)
चतुर्थ प्रहर पूजेची वेळ : पहाटे 3:47 ते सकाळी 6:59, (16 फेब्रुवारी)
(चतुर्दशी तिथी 15 फेब्रुवारी 2026 रोजी संध्याकाळी 5:04 वाजता सुरू होईल आणि 16 फेब्रुवारी 2026 रोजी संध्याकाळी 5:34 वाजता संपेल).
महाशिवरात्रीला भगवान शिवाला काय अर्पण करावे
- ठंडाई – शिवांना आवडते; मंदिरांमध्ये विशेषतः महादेवाला अर्पण केली जाते.
- मखान्याची खीर – कुंडलीतील चंद्र ग्रहाच्या शुभ स्थितीसाठी आणि ग्रहांच्या अशुभ प्रभावांपासून मुक्तीसाठी.
- लस्सी – जीवनातील त्रास कमी करण्यासाठी.
- मालपुआ – नोकरी आणि व्यवसायातील अडचणी दूर करण्यासाठी.
- हलवा, रवा/बकव्हीट खीर, हंगामी फळे, भस्म – आध्यात्मिक प्रगतीसाठी आणि जीवनातील सकारात्मक ऊर्जा निर्माण करण्यासाठी.
यावेळी शिवलिंगावर पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर) वापरून अभिषेक करणे अत्यंत शुभ ठरते.
महाशिवरात्री दिवशी काय करावे
- ब्रह्म मुहूर्तावर उठून स्नान करा आणि स्वच्छ वस्त्र परिधान करा.
- एक-एक वस्तू अर्पण करा, एकावेळी दोन वस्तू अर्पण करू नका.
- ‘ॐ नमः शिवाय’ मंत्राचा अखंड जप करा.
- उपवास ठेवा, रात्री जागरण करा आणि शिवपुराण किंवा शिवस्तोत्राचे पठण करा.
- गरजू लोकांना अन्न, वस्त्र किंवा पैसे दान करा, त्यामुळे पुण्य प्राप्त होते.
- मंदिरात जाऊन शिवलिंगावर गंगाजनले, दूध, पाणी, चंदन आणि फुलं अर्पण करा.
महाशिवरात्री दिवशी काय टाळावे
- वाद, राग, खोटे बोलणे, अपमान करणे टाळा.
- मांस, मद्य, कांदा-लसूण यांचे सेवन करू नका.
- शिवलिंगावर तुळशी, शिळे भोग, मळलेले कपडे किंवा तुटलेले अक्षत अर्पण करू नका.
- आळस, नकारात्मक विचार टाळा.
- रात्री झोपण्याऐवजी चार वेळा पूजा करून रात्रभर जागरण करा.
महाशिवरात्रीच्या दिवशी भक्तांसाठी खास उपदेश
- उपवास ठेवल्यास, दुसऱ्या दिवशी सकाळी शिवाला अर्पण केलेला प्रसाद स्वतः खावा.
- काही भागात, विवाहिकेच्या शुभता किंवा चांगला जीवनसाथी मिळावा म्हणून मुली उपवास आणि शिवपूजा करतात.
- भक्तिगीतं म्हणा, शास्त्रांचे पठण करा आणि रात्रभर जागरण अवश्य करा.
महाशिवरात्रीचा आध्यात्मिक लाभ
- जीवनातील दुःख दूर होते आणि मनोबल वाढते.
- अंधकारातून प्रकाशाचा मार्ग मिळतो आणि अज्ञानातून ज्ञानाचा मार्ग प्राप्त होतो.
- ग्रह आणि नक्षत्रांचे अशुभ परिणाम टाळता येतात.
- जीवनात सुख, शांती आणि समृद्धी प्राप्त होते.
महाशिवरात्री हा फक्त पूजा किंवा उपवासाचा सण नाही, तर आत्मशुद्धी, संयम आणि साधनेचा प्रतीक आहे. विधीपूर्वक पूजा, भक्तिभाव, उपवास आणि जागरण करून भगवान शिवाची कृपा लाभवी यासाठी हा दिवस महत्वाचा असतो.
