(रत्नागिरी /प्रतिनिधी)
‘एल निनो’च्या प्रभावामुळे यंदा पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने जिल्ह्यातील जलस्रोतांवर त्याचे परिणाम दिसू लागले आहेत. अपुऱ्या पावसामुळे धरणांनी अपेक्षित पातळी गाठलेली नसतानाच, वाढत्या उष्णतेमुळे उपलब्ध पाण्याचे बाष्पीभवन वेगाने होत आहे. या पार्श्वभूमीवर पाण्याचे काटेकोर नियोजन करण्याच्या शासनाच्या सूचनांनुसार रत्नागिरी नगर परिषदेने दर सोमवारी पाणीपुरवठा बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. मात्र, उष्णतेची तीव्रता कायम राहून पाणीसाठ्यात घट सुरूच राहिल्यास आठवड्यातून दोन दिवस पाणी कपात करण्याची वेळ शहरवासीयांवर येण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे रत्नागिरीकरांच्या पाणीपुरवठ्याचे संकट अधिक गडद होण्याची चिन्हे आहेत.
रत्नागिरी शहराच्या पाणीपुरवठ्याचा प्रमुख आधार असलेल्या शीळ धरणातील पाणीसाठ्याचा नगर परिषद प्रशासनाकडून सातत्याने आढावा घेतला जात आहे. या धरणातून दररोज सुमारे १९ ते २० दशलक्ष घनमीटर पाणीसाठा उचलला जात असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. दरवर्षी डिसेंबरपर्यंत धरण ओव्हरफ्लो होत असले, तरी यंदा कमी पाऊस आणि कडक उन्हामुळे पाण्याची पातळी झपाट्याने खालावत आहे. संभाव्य पाणीटंचाई टाळण्यासाठी उपलब्ध साठ्याचा जपून वापर करण्याबरोबरच पर्यायी जलस्रोतांचा शोध घेण्याचे प्रयत्नही प्रशासनाकडून सुरू आहेत. शासनाने पाण्याचा अपव्यय टाळून उपलब्ध साठ्याचे नियोजनबद्ध वितरण करण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. त्यानुसार रत्नागिरी नगर परिषदेकडून सध्या आठवड्यातील प्रत्येक सोमवारी पाणीपुरवठा बंद ठेवण्यात येत आहे. याशिवाय दैनंदिन पाणीपुरवठ्याच्या कालावधीतही १५ मिनिटांची कपात करण्यात आली आहे. पाणीसाठ्याची सद्यःस्थिती आणि आगामी काळातील गरज लक्षात घेता आठवड्यातून दोन दिवस पाणीपुरवठा बंद ठेवण्याचा पर्याय प्रशासनाच्या विचाराधीन आहे. याबाबत लवकरच निर्णय घेतला जाण्याची शक्यता आहे.
संभाव्य पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करण्यासाठी रत्नागिरी नगर परिषदेकडून पर्यायी व्यवस्था उभारण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. शिवखोल येथे एक विहीर भाडेतत्त्वावर घेऊन तेथील पाण्याचा उपसा करण्याचे नियोजन आहे. तसेच शीळ धरणातील जॅकवेल ज्या विहिरीत पडली होती, त्या विहिरीची बांधणी करून तिच्यातील पाणी वापरण्याची शक्यता तपासली जात आहे. नाचणे तलावाची स्वच्छता करून तेथील नैसर्गिक झरे मोकळे करण्याचेही नियोजन आहे. या उपाययोजनांमुळे उपलब्ध जलस्रोतांचा वापर वाढविण्यास मदत होऊ शकते.
पानवल धरणाच्या पाण्याची प्रतीक्षा
रत्नागिरी शहरासाठी पर्यायी जलस्रोत म्हणून पानवल धरणाचे पाणी उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीनेही हालचाली सुरू आहेत. या धरणापासून काही मीटर अंतरावर नळपाणी वाहिनीचे काम रखडले आहे. ठेकेदाराची प्रलंबित बिले जिल्हाधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली निकाली काढून हे काम मार्गी लावण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. वाहिनीचे काम पूर्ण झाल्यास पानवल धरणातील पाणीसाठा शहराच्या पाणीपुरवठ्यासाठी वापरणे शक्य होणार आहे.
जिल्ह्यातही पाणीटंचाईचे सावट
रत्नागिरी शहरापुरतीच ही चिंता मर्यादित नसून, जिल्ह्यातील अनेक भागांमध्येही पाणीसाठा घटत असल्याचे चित्र आहे. यंदा पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने जिल्ह्यातील सहा तालुके दुष्काळग्रस्त म्हणून जाहीर करण्यात आले आहेत. प्रमुख शहरांमध्ये पाणी कपातीचे धोरण राबविण्याच्या शासनाच्या सूचनांमुळे उपलब्ध पाण्याचे नियोजन हा प्रशासनासमोरील महत्त्वाचा प्रश्न बनला आहे. उन्हाची तीव्रता कायम राहिल्यास धरणे, तलाव आणि विहिरींमधील पाणीसाठ्यावर अधिक ताण येण्याची शक्यता आहे.
एकीकडे उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याचे आव्हान, तर दुसरीकडे पर्यायी जलस्रोत कार्यान्वित करण्याची निकड, अशा दुहेरी कोंडीत रत्नागिरी नगर परिषद प्रशासन सापडले आहे. पर्यायी व्यवस्था वेळेत पूर्ण झाली नाही आणि पाणीसाठ्यातील घट कायम राहिली, तर पाणी कपातीचा कालावधी वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे शहराचा पाणीपुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी प्रशासनाच्या नियोजनाला आणि रखडलेल्या कामांना वेग देण्याची गरज अधोरेखित होत आहे.
