(काठमांडू / वृत्तसंस्था)
नेपाळमध्ये भोटे कोशी नदीला आज (बुधवार, २६ ऑगस्ट) रोजी सकाळी अचानक आलेल्या महापुराने रौद्ररूप धारण केले. रसुवा, नुवाकोट आणि धादिंगसह आसपासच्या जिल्ह्यांना पुराचा मोठा फटका बसला असून, प्राथमिक माहितीनुसार किमान आठ जणांचा मृत्यू झाला आहे. १०५ भारतीय पर्यटक बेपत्ता असल्याची माहिती समोर आली आहे. मात्र, बचावकार्य सुरू असल्याने मृत, जखमी आणि बेपत्ता व्यक्तींची अंतिम संख्या अद्याप स्पष्ट झालेली नाही.
तिबेट सीमेकडून आलेल्या पाण्याच्या प्रचंड लोंढ्यामुळे रसुवा जिल्ह्यातील नदीकाठच्या भागात मोठी हानी झाली आहे. घरे, वाहने, पूल आणि इतर पायाभूत सुविधा पुराच्या पाण्यात वाहून गेल्या आहेत. अनेक ठिकाणी घरांची पडझड झाली असून, नदीकाठच्या वस्त्यांमध्ये भीतीचे वातावरण आहे. परिस्थितीची गंभीरता लक्षात घेऊन आसपासच्या पाच जिल्ह्यांना उच्च सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.
अचानक आलेल्या पुराच्या पाण्याने अनेक शहरे आणि गावांना अक्षरशः वेढले. पाण्याचा प्रवाह इतका प्रचंड आणि वेगवान होता की, अनेक गावांतील घरे, बाजारपेठा आणि इमारती क्षणार्धात उद्ध्वस्त झाल्या. अनेक पूल पाण्याच्या प्रवाहात वाहून गेले, तर काही इमारती पत्त्यांच्या बंगल्यांप्रमाणे कोसळल्या. या महापुराची भीषणता दाखवणारे काही व्हिडिओ अत्यंत धडकी भरवणारे आहेत. हे दृश्य पाहून अनेकांच्या काळजाचा थरकाप उडाला.
तिबेट सीमेकडून आला पाण्याचा प्रचंड लोंढा
स्थानिक वेळेनुसार सकाळी सुमारे ९ वाजता रसुवा जिल्ह्यातील भोटे कोशी नदीला अचानक पूर आला. प्राथमिक माहितीनुसार, चीनच्या सीमेकडील भागातून मोठ्या प्रमाणात पाण्याचा लोंढा आल्याने ही पूरस्थिती निर्माण झाली. तिमुरे आणि स्याफ्रुबेसी परिसराला पुराचा सर्वाधिक फटका बसला आहे.
भोटे कोशी नदीतील पाण्याचा प्रवाह पुढे त्रिशूली नदीत गेल्याने नुवाकोटसह नदीच्या खालच्या प्रवाहातील भागांमध्येही पूरस्थिती निर्माण झाली. पाण्याच्या प्रचंड वेगामुळे घरे, वाहने, मालमत्ता आणि इतर साहित्य वाहून गेले.
६० घरे वाहून गेल्याची माहिती
नुवाकोटमधील त्रिशूली बाजाराजवळील सुमारे ६० घरे पुराच्या पाण्यात वाहून गेल्याची प्राथमिक माहिती आहे. त्रिशूली नदीवरील दोन पूलही नुकसानग्रस्त झाले आहेत. काही ठिकाणी पूल वाहून गेल्याचेही सांगण्यात येत आहे.
रसुवागढी, चिलिमे, त्रिशूली-३ए आणि देवीघाट यांसह सहा प्रमुख जलविद्युत व वीज प्रकल्पांना पुराचा फटका बसला आहे. रस्ते, बाजारपेठा, पोलीस चौक्या आणि इतर सार्वजनिक सुविधांचेही मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे.
उत्तरी रसुवामध्ये विशेषतः तिमुरे बाजार, तिमुरे कस्टम कार्यालय आणि स्याफ्रुबेसी परिसरात मोठे नुकसान झाल्याची माहिती आहे. जिल्हा प्रशासनाकडून नुकसानग्रस्त भागाची माहिती संकलित केली जात आहे.
ग्लेशियल लेक फुटल्याचा प्राथमिक अंदाज
जलविज्ञान तज्ज्ञांच्या प्राथमिक अंदाजानुसार, हा महापूर केवळ स्थानिक अतिवृष्टीमुळे आलेला नसून तिबेटमधील हिमनदीचे सरोवर फुटल्यामुळे निर्माण झालेल्या ‘ग्लेशियल लेक आउटबर्स्ट फ्लड’शी संबंधित असण्याची शक्यता आहे. मात्र, पुराचे नेमके कारण अद्याप अधिकृतपणे स्पष्ट झालेले नाही.
पुराच्या उगमाचे ठिकाण निश्चित करण्यासाठी नेपाळचा हवामानशास्त्र विभाग आणि जलविज्ञान विभाग स्थानिक प्रशासनाच्या समन्वयाने माहिती गोळा करत आहेत. चीनच्या संबंधित अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचेही प्रयत्न सुरू असून, उपग्रहाच्या माध्यमातून मिळालेल्या माहितीची पडताळणी केली जात आहे.
उत्तरगया ग्रामीण नगरपालिकेच्या उपाध्यक्ष चमेली गुरुंग यांच्या माहितीनुसार, स्याफ्रुबेसी, बेत्रावती, मैलुंग, सालेतार, शांती बाजार, परेबेसी, खाल्टी बस्ती, सोले, त्रिशूली आणि बत्तर या भागांना पुराचा मोठा फटका बसला आहे.
सुरक्षा दलातील नऊ कर्मचारी बेपत्ता
पूरग्रस्त आणि दुर्गम भागांमध्ये बचावकार्य सुरू असल्याने बेपत्ता व्यक्तींची नेमकी संख्या अद्याप स्पष्ट झालेली नाही. तिमुरे येथील सीमा चौकीवर तैनात असलेले सशस्त्र पोलीस दलाचे नऊ कर्मचारी बेपत्ता असल्याची माहिती आहे. नेपाळ पोलीस, इतर सुरक्षा दल तसेच रसुवा सीमाशुल्क कार्यालयातील काही कर्मचाऱ्यांबाबतही चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. नेपाळच्या आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणेने पूरग्रस्त भागातील नागरिकांना तातडीने सुरक्षित आणि उंच ठिकाणी स्थलांतर करण्याचे आवाहन केले आहे.
१२ हेलिकॉप्टरच्या मदतीने बचावकार्य
नेपाळ लष्कर, सशस्त्र पोलीस दल आणि नेपाळ पोलिसांकडून युद्धपातळीवर शोध व बचावकार्य सुरू आहे. बचाव मोहिमेसाठी चार लष्करी आणि आठ खासगी अशा एकूण १२ हेलिकॉप्टरची मदत घेण्यात आली आहे.
रसुवा जिल्ह्यातील विविध पूरग्रस्त भागांतून किमान १२ नागरिकांना हवाई मार्गाने सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आले आहे. तसेच सात जखमींना लष्करी हेलिकॉप्टरच्या मदतीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आहे.
१०५ भारतीय पर्यटक बेपत्ता
या महापुरात १०५ भारतीय पर्यटक बेपत्ता असल्याची माहिती समोर आली आहे. मात्र, बचाव आणि शोधमोहीम सुरू असल्याने ही संख्या प्राथमिक असल्याचे सांगण्यात येत आहे. पर्यटन संस्था, स्थानिक प्रशासन, सुरक्षा यंत्रणा आणि बचाव पथके बेपत्ता पर्यटकांचा शोध घेत आहेत. पर्यटकांच्या कुटुंबीयांनी अधिकृत माहिती मिळेपर्यंत अफवांवर विश्वास ठेवू नये, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.
पंतप्रधान बालेन शाह यांच्याकडून तातडीची बैठक
पूरस्थिती आणि बचावकार्याचा आढावा घेण्यासाठी नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांनी तातडीची बैठक बोलावली आहे. नदीकाठच्या तसेच खालच्या प्रवाहातील भागांमध्ये राहणाऱ्या नागरिकांनी सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतर करावे, असे प्रशासनाने सांगितले आहे.
भारतातही सतर्कता वाढवली
नेपाळमधील महापुराच्या पार्श्वभूमीवर भारतातील सीमावर्ती भागांमध्येही सतर्कता वाढवण्यात आली आहे. भोटे कोशी आणि त्रिशूली नदीच्या पाण्याच्या प्रवाहात वाढ होत आहे. त्रिशूली नदी पुढे नारायणी नदीला मिळते आणि भारतात प्रवेश केल्यानंतर याच नदीला गंडक नदी म्हणून ओळखले जाते.
त्यामुळे संभाव्य पूरस्थितीवर प्रशासनाकडून बारकाईने लक्ष ठेवण्यात येत आहे. गंडक नदीची पाणीपातळी वाढण्याची शक्यता लक्षात घेऊन खबरदारीच्या उपाययोजना सुरू करण्यात आल्या आहेत. उत्तर प्रदेशातही मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना सतर्क राहण्याच्या आणि परिस्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवण्याच्या सूचना दिल्या आहेत.
नेपाळमधील परिस्थिती अद्याप गंभीर असून, बचावकार्य पूर्ण झाल्यानंतरच जीवितहानी आणि मालमत्तेच्या नुकसानीची अधिकृत आकडेवारी स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.
