(मुंबई / वृत्तसंस्था)
राज्यातील सरकारी रुग्णालयांची आरोग्य सेवा अधिक गुणवत्तापूर्ण, पारदर्शक आणि रुग्णकेंद्रित करण्याच्या उद्देशाने महाराष्ट्र सरकारने महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. सार्वजनिक आरोग्य विभागाच्या अखत्यारीतील सरकारी रुग्णालयांसाठी ‘स्टार रेटिंग प्रणाली’ लागू करण्यात आली असून, आता प्रत्येक रुग्णालयाला त्यांच्या कामगिरीनुसार 0 ते 5 स्टारपर्यंत सार्वजनिक गुणवत्ता मानांकन दिले जाणार आहे. यासंदर्भातील शासन निर्णय सार्वजनिक आरोग्य विभागाने 24 जुलै रोजी जारी केला. या नव्या व्यवस्थेमुळे राज्यातील सरकारी रुग्णालयांच्या सेवेचा दर्जा नागरिकांसमोर अधिक पारदर्शकपणे मांडला जाणार असून, रुग्णालयांमध्ये दर्जेदार सेवा देण्याची सकारात्मक स्पर्धा निर्माण होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.
10 निकषांवर होणार रुग्णालयांचे मूल्यांकन
स्टार रेटिंग प्रणालीअंतर्गत प्रत्येक सरकारी रुग्णालयाचे मूल्यमापन 10 महत्त्वाच्या निकषांवर केले जाणार आहे. प्रत्येक निकषासाठी अर्धा स्टार देण्यात येईल. सर्व निकष पूर्ण करणाऱ्या रुग्णालयाला 5 स्टार, तर कोणताही निकष पूर्ण न करणाऱ्या रुग्णालयाला 0 स्टार मानांकन मिळेल.
मूल्यांकनाचे प्रमुख निकष
- आरोग्य सेवा उपलब्धता
- डॉक्टर व कर्मचाऱ्यांची नियमित उपस्थिती
- आवश्यक औषधांचा पुरेसा साठा
- निदान चाचण्यांची उपलब्धता
- बाह्यरुग्ण विभागाची (OPD) कार्यक्षमता
- रुग्णालयातील खाटांचा वापर
- प्रसूती आणि शस्त्रक्रियांची संख्या
- स्वच्छता व आरोग्यदायी वातावरण
- रुग्णांचा अभिप्राय
- इतर सेवा गुणवत्तेचे निर्देशांक
या सर्व बाबींचा सखोल आढावा घेऊन अंतिम स्टार रेटिंग निश्चित करण्यात येणार आहे.
वर्षातून दोनदा होणार तपासणी
सरकारी रुग्णालयांची गुणवत्ता कायम राखण्यासाठी दरवर्षी जानेवारी आणि ऑगस्ट महिन्यात दोन वेळा मूल्यांकन केले जाईल. यासाठी प्रत्यक्ष भौतिक तपासणीसोबतच डिजिटल डेटाबेस आणि सेवा नोंदींचाही वापर केला जाणार आहे. त्यामुळे केवळ कागदोपत्री माहितीवर नव्हे, तर प्रत्यक्ष सेवेच्या गुणवत्तेवर भर दिला जाणार आहे.
4 आणि 5 स्टार रुग्णालयांचा होणार गौरव
या प्रणालीमध्ये 4 किंवा त्यापेक्षा अधिक स्टार मिळविणाऱ्या रुग्णालयांना राज्य सरकारकडून विशेष गौरवपर प्रमाणपत्र देऊन सन्मानित करण्यात येणार आहे. त्यामुळे सरकारी रुग्णालयांमध्ये उत्कृष्ट सेवा देण्यासाठी प्रोत्साहन मिळेल आणि इतर रुग्णालयांनाही गुणवत्ता वाढविण्याची प्रेरणा मिळेल, असा सरकारचा विश्वास आहे.
623 सरकारी रुग्णालयांचा समावेश
राज्यातील सार्वजनिक आरोग्य विभागाच्या अखत्यारीतील एकूण 623 सरकारी रुग्णालये या स्टार रेटिंग प्रणालीच्या कक्षेत आणण्यात आली आहेत. यामध्ये पुढील प्रकारच्या रुग्णालयांचा समावेश आहे:
- ग्रामीण रुग्णालये
- उपजिल्हा रुग्णालये
- जिल्हा रुग्णालये
- सामान्य रुग्णालये
- स्त्री रुग्णालये
- संदर्भ सेवा रुग्णालये
- अतिविशेष उपचार (Super Specialty) रुग्णालये
- राज्य कामगार विमा (ESIS) रुग्णालये
रुग्णांना होणार थेट फायदा
या निर्णयामुळे नागरिकांना सरकारी रुग्णालयांच्या कामगिरीची स्पष्ट आणि पारदर्शक माहिती मिळणार आहे. कोणत्या रुग्णालयात उत्तम सुविधा उपलब्ध आहेत, सेवा दर्जा कसा आहे आणि रुग्णांचा अनुभव कसा आहे, याची माहिती स्टार रेटिंगद्वारे सहज उपलब्ध होईल. तसेच, रुग्णालयांमध्ये स्वच्छता, औषधांची उपलब्धता, डॉक्टरांची उपस्थिती आणि उपचारांची गुणवत्ता सुधारण्यास या व्यवस्थेमुळे मोठी मदत होईल.
सरकारी रुग्णालयांमध्ये वाढणार गुणवत्ता आणि स्पर्धा
सार्वजनिक आरोग्य विभागाच्या मते, स्टार रेटिंग प्रणालीमुळे सरकारी रुग्णालयांमध्ये गुणवत्तापूर्ण सेवा देण्याची निरोगी स्पर्धा निर्माण होईल. नियमित मूल्यांकनामुळे सेवांमध्ये सातत्याने सुधारणा होईल आणि रुग्णांना अधिक विश्वासार्ह व दर्जेदार आरोग्य सुविधा उपलब्ध होतील. ही प्रणाली राज्यातील सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेला अधिक सक्षम, उत्तरदायी आणि नागरिकाभिमुख बनविण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल मानली जात आहे.
