(विशेष /प्रतिनिधी)
सध्याच्या प्रचंड महागाईच्या काळात आजारपण हे केवळ शारीरिक वेदनांचे किंवा मानसिक त्रासाचे कारण राहिले नसून, सर्वसामान्य आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांच्या आर्थिक कुवतीची कठोर परीक्षा पाहणारे एक मोठे संकट ठरत आहे. औषधोपचारांचा सातत्याने वाढणारा खर्च, महागड्या शस्त्रक्रिया आणि खासगी रुग्णालयांची अवाढव्य, आवाक्याबाहेरची बिले यांमुळे अनेक कुटुंबांना आपल्या हक्काच्या आरोग्याची काळजी घेतानाही मोठ्या आर्थिक तडजोडी कराव्या लागत आहेत. अशा बिकट आणि आव्हानात्मक परिस्थितीत सर्वसामान्यांच्या मदतीला धावून येणारी शासकीय आरोग्यव्यवस्था ही केवळ उपचारांची सोय ठरत नसून, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल व वंचित कुटुंबांसाठी आशेचा एक भक्कम आधार आणि ‘संजीवनी’ ठरत आहे. रत्नागिरी येथील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयाशी संलग्न असलेल्या जिल्हा रुग्णालयातून उपलब्ध करून दिल्या जाणाऱ्या वैद्यकीय सेवा याच सामाजिक बांधिलकीचे आणि संवेदनशीलतेचे दर्शन घडवत आहेत.
जटिल शस्त्रक्रिया, आपत्कालीन प्रसूतीसेवा आणि मोतीबिंदूवरील यशस्वी उपचारांच्या माध्यमातून सर्वसामान्यांना मोठा दिलासा देणाऱ्या या रुग्णालयात एप्रिल ते सप्टेंबर या अवघ्या सहा महिन्यांच्या कालावधीत विविध विभागांत मिळून तब्बल १,७६९ शस्त्रक्रिया यशस्वीरीत्या करण्यात आल्या आहेत. या लक्षणीय आकडेवारीतून जिल्हा रुग्णालयातील वैद्यकीय सेवांचा व्यापक आवाका आणि डॉक्टरांचे प्रामाणिक कष्ट अधोरेखित होत असतानाच, ही रुग्णसेवा भविष्यात अधिक सक्षम व दर्जेदार करण्यासाठी मनुष्यबळ आणि अत्याधुनिक सुविधांमध्ये सातत्याने सुधारणा करण्याची गरजही स्पष्ट होत आहे.
विविध विभागांतील शस्त्रक्रियांचा सविस्तर लेखाजोखा:
- जनरल सर्जरी विभाग (६११ शस्त्रक्रिया): सहा महिन्यांच्या कालावधीत जनरल सर्जरी विभागात सर्वाधिक ६११ शस्त्रक्रियांची नोंद झाली आहे. यामध्ये महिन्यावार आकडेवारी पाहता, एप्रिलमध्ये ८४, मेमध्ये १०१, जूनमध्ये ११८, जुलैमध्ये १४६, ऑगस्टमध्ये ९७ आणि सप्टेंबरमध्ये ६५ शस्त्रक्रिया झाल्या. जुलै महिन्यात या विभागात विक्रमी १४६ शस्त्रक्रिया पार पडल्या आहेत.
- अस्थिरोग विभाग (१६१ शस्त्रक्रिया): हाडांशी संबंधित आजार आणि अपघातातील रुग्णांना दिलासा देत अस्थिरोग विभागात १६१ शस्त्रक्रिया झाल्या. एप्रिल ते सप्टेंबर या महिन्यांतील आकडेवारी अनुक्रमे ३३, २०, २२, ३३, १३ आणि ४० अशी राहून सप्टेंबर महिन्यात सर्वाधिक ४० शस्त्रक्रियांचा टप्पा गाठण्यात आला आहे.
- कान-नाक-घसा (ईएनटी) विभाग (१०३ शस्त्रक्रिया): या विभागात एकूण १०३ शस्त्रक्रियांची नोंद झाली. त्यात एप्रिलमध्ये १४, मेमध्ये ९, जूनमध्ये २६, जुलैमध्ये १७, ऑगस्टमध्ये २१ आणि सप्टेंबरमध्ये १६ शस्त्रक्रियांचा समावेश आहे.
- न्यूरोसर्जरी विभाग (१४ शस्त्रक्रिया): मेंदू आणि मज्जासंस्थेशी संबंधित अत्यंत संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या न्यूरोसर्जरी विभागात सहा महिन्यांत १४ गुंतागुंतीच्या शस्त्रक्रिया करण्यात आल्या. यामध्ये एप्रिलमध्ये ४, जूनमध्ये २, जुलैमध्ये ५, ऑगस्टमध्ये २ आणि सप्टेंबरमध्ये १ शस्त्रक्रिया करण्यात आली, तर मे महिन्यात एकाही शस्त्रक्रियेची नोंद नव्हती.
स्त्रीरोग व प्रसूतीशास्त्र विभागाची मोलाची भूमिका; ३२७ गुंतागुंतीच्या प्रसूती यशस्वी
महिलांच्या आरोग्यसेवेत या रुग्णालयाचा स्त्रीरोग व प्रसूतीशास्त्र विभाग अत्यंत महत्त्वाची आणि कौतुकास्पद भूमिका बजावत आहे. एप्रिल ते सप्टेंबर या सहा महिन्यांत स्त्रीरोग विभागात गर्भाशयाशी संबंधित विविध आजार आणि शस्त्रक्रियांसह एकूण ८८० शस्त्रक्रिया करण्यात आल्या. याची मासिक आकडेवारी एप्रिलमध्ये १६६, मेमध्ये १५५, जूनमध्ये १४७, जुलैमध्ये ११३, ऑगस्टमध्ये १३१ आणि सप्टेंबरमध्ये १६८ अशी राहिली आहे. स्त्रीरोग शस्त्रक्रियांबरोबरच प्रसूतीशास्त्र विभागापुढे उच्च जोखमीच्या गर्भधारणा (High-risk pregnancies) आणि गुंतागुंतीच्या प्रसूतींचे व्यवस्थापन करण्याचे मोठे आव्हान होते. उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार, या सहा महिन्यांच्या कालावधीत एकूण ६७७ मातांची प्रसूती करण्यात आली. यातील विशेष बाब म्हणजे तब्बल ३२७ प्रसूती या कमालीच्या गुंतागुंतीच्या (Complex & Critical cases) स्वरूपाच्या होत्या. अशा गुंतागुंतीच्या प्रकरणांमध्ये जुळी गर्भधारणा, गर्भावस्थेतील उच्च रक्तदाब (बीपी), शरीरावर आलेली गंभीर सूज, आकडी येणे तसेच प्रसूतीदरम्यान नवजात बाळाच्या हृदयाचे ठोके मंदावणे किंवा अतिरक्तस्राव यांसारख्या अत्यंत जीवघेण्या परिस्थितीचा समावेश होता.
मोतीबिंदू शस्त्रक्रियेने मिळवून दिली रुग्णांना नवीन ‘दृष्टी’
वृद्धापकाळात किंवा दृष्टीदोषामुळे दैनंदिन जीवनात अंधारमय परिस्थिती निर्माण होणाऱ्या गरीब रुग्णांसाठी जिल्हा रुग्णालयातील मोतीबिंदू शस्त्रक्रिया सेवा अत्यंत महत्त्वाची ठरत आहे. येथे एप्रिल ते सप्टेंबर या कालावधीत मोतीबिंदूच्या एकूण ३६८ शस्त्रक्रिया मोफत व यशस्वीरीत्या करण्यात आल्या. यामध्ये एप्रिलमध्ये ६०, मेमध्ये २५, जूनमध्ये ५७, जुलैमध्ये १०१, ऑगस्टमध्ये ८० आणि सप्टेंबरमध्ये ४५ शस्त्रक्रिया झाल्या. जुलै महिन्यात येथे सर्वाधिक १०१ शस्त्रक्रियांची नोंद झाली असून, संचयी आकडेवारीनुसार सप्टेंबरअखेर ३६८ रुग्णांचे डोळे पुन्हा प्रकाशमान झाले आहेत.
कामगिरी समाधानकारक; पण सुधारणांचा प्रवास सुरूच राहील: अधिष्ठाता
रत्नागिरीत शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय सुरू करण्यामागे या भागातील आरोग्यव्यवस्थेत आमूलाग्र आणि सकारात्मक बदल घडवून आणणे, तसेच सर्वसामान्यांना तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या माध्यमातून अधिक सक्षम वैद्यकीय सेवा अतिशय माफक दरात उपलब्ध करून देणे हाच शासनाचा मुख्य उद्देश आहे. “यापूर्वीही जिल्हा रुग्णालयाने चांगल्या पद्धतीने सेवा दिली आहे. आता वैद्यकीय महाविद्यालयाच्या स्थापनेमुळे विविध विभागांत टप्प्याटप्प्याने सकारात्मक बदल घडत आहेत,” असा विश्वास शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. जयप्रकाश रामानंद यांनी व्यक्त केला आहे.
पुढे बोलताना डॉ. रामानंद म्हणाले की, “सहा महिन्यांत १,७६९ शस्त्रक्रियांचा टप्पा गाठणे निश्चितच समाधानकारक आहे, मात्र, केवळ या कामगिरीवर समाधान मानून आम्हाला थांबायचे नाही. रुग्णालयातील रुग्णसेवेचा दर्जा अधिक उंचावण्यासाठी, आधुनिक सुविधा वाढविण्यासाठी आणि उपलब्ध मनुष्यबळ अधिक सक्षम करण्यासाठी आम्हाला अजून बरेच प्रयत्न करायचे असून, तो सुधारणांचा प्रवास सातत्याने सुरू राहील.”
सहा विषयांत पदव्युत्तर (PG) अभ्यासक्रम सुरू करण्यासाठी पाठपुरावा
रुग्णसेवेचा भविष्यातील विस्तार आणि तज्ज्ञ मनुष्यबळाची कायमस्वरूपी उपलब्धता वाढविण्याच्या दृष्टीने रुग्णालयात आता सहा महत्त्वाच्या विषयांमध्ये पदव्युत्तर अभ्यासक्रम (MD/MS) सुरू करण्यासाठी अधिकृत नोंदणी करण्यात आली आहे. या संबंधित विषयांमध्ये निवासी डॉक्टर उपलब्ध झाल्यास रुग्णालयाच्या सेवा क्षमतेत आणि रुग्णसेवेत प्रचंड मोठी भर पडेल, अशी आशा अधिष्ठाता डॉ. रामानंद यांनी व्यक्त केली आहे. सध्याच्या प्रक्रियेत एका विषयाची प्रशासकीय तपासणी पूर्ण झाली असून, आणखी पाच महत्त्वाच्या विषयांच्या तपासण्या बाकी आहेत. आगामी नीट (NEET PG) प्रवेश प्रक्रियेतून महाविद्यालयाला पदव्युत्तर विद्यार्थी मिळावेत, यासाठी महाविद्यालय प्रशासनाचा राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोगाकडे (NMC) सातत्याने पाठपुरावा सुरू आहे.
जिल्हा रुग्णालयातून उपलब्ध करून दिल्या जाणाऱ्या या सेवा थेट तळागाळातील आणि ग्रामीण भागातील रुग्णांपर्यंत पोहोचत असल्याने, वाढत्या महागाईच्या काळात सामान्य नागरिकांना याचा थेट आर्थिक दिलासा मिळत आहे. रुग्णसेवेचा हा विस्तार आणि गुणवत्ता अधिक वाढविण्याच्या उद्देशानेच आता रुग्णालयात सहा विषयांमध्ये पदव्युत्तर अभ्यासक्रम सुरू करण्यासाठी प्रशासकीय प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे. या प्रक्रियेअंतर्गत एका विषयाची तपासणी पूर्ण झाली असून, उर्वरित पाच विषयांच्या तपासण्या प्रलंबित आहेत. आगामी नीट (NEET PG) प्रवेश प्रक्रियेच्या माध्यमातून येथे निवासी डॉक्टर उपलब्ध झाल्यास रुग्णालयातील मनुष्यबळाचा ताण कमी होऊन तज्ज्ञ सेवा देण्यास मदत होणार आहे. सध्या अधिष्ठाता डॉ. जयप्रकाश रामानंद आणि त्यांचे वैद्यकीय पथक उपलब्ध संसाधनांच्या आधारे शस्त्रक्रियांचा आलेख उंचावत असून, प्रशासकीय स्तरावरून पायाभूत सुविधा आणि रिक्त पदांची पूर्तता झाल्यास या रुग्णालयाची कार्यक्षमता अधिक वाढणार आहे.
