( नवी दिल्ली )
देशातील शालेय शिक्षण व्यवस्थेत मोठा बदल घडवण्याच्या दिशेने केंद्र सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. इयत्ता 3री ते 8वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि कंप्यूटेशनल थिंकिंग (CT) यांचा नवा अभ्यासक्रम जाहीर करण्यात आला असून, तो 2026-27 या शैक्षणिक वर्षापासून देशभरात लागू केला जाणार आहे. हा उपक्रम केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी विज्ञान भवन येथे आयोजित कार्यक्रमात अधिकृतपणे लाँच केला. यावेळी शिक्षण राज्यमंत्री जयंत चौधरी तसेच CBSE आणि NCERT यांचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.
नवीन शैक्षणिक धोरण (NEP) आणि राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा (NCF) यांच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार तयार करण्यात आलेला हा अभ्यासक्रम विद्यार्थ्यांमध्ये लहानपणापासूनच तांत्रिक जाण आणि तार्किक विचार विकसित करण्यावर केंद्रित आहे. केवळ तंत्रज्ञानाचा वापर करणारे नव्हे, तर त्याचे निर्माते तयार करणे हा या उपक्रमामागील मुख्य उद्देश आहे.
या अभ्यासक्रमात तिसरीपासून ‘कंप्यूटेशनल थिंकिंग’द्वारे पायाभूत कौशल्यांवर भर दिला जाणार आहे, तर पुढील वर्गांमध्ये आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या संकल्पना टप्प्याटप्प्याने शिकवल्या जातील. विद्यार्थ्यांना कोडी, खेळ, उपक्रम आणि प्रात्यक्षिकांच्या माध्यमातून अवघड संकल्पना सोप्या पद्धतीने समजावून सांगितल्या जाणार आहेत. यामुळे शिक्षण अधिक रंजक आणि अनुभवाधारित होईल.
तसेच, मोठ्या समस्यांचे लहान भागांमध्ये विभाजन करून त्यांचे समाधान कसे शोधायचे, याचे प्रशिक्षण दिले जाईल. यामुळे विद्यार्थ्यांची विश्लेषण क्षमता, सर्जनशीलता आणि लॉजिकल थिंकिंग वाढण्यास मदत होईल. गटचर्चा, टीमवर्क आणि प्रोजेक्ट-आधारित शिक्षणाला या अभ्यासक्रमात विशेष स्थान देण्यात आले आहे.
या नव्या उपक्रमासोबत परीक्षा पद्धतीतही मोठे बदल होणार आहेत. आता केवळ पाठांतरावर आधारित मूल्यांकनाऐवजी विद्यार्थ्यांची समज, सर्जनशील विचारक्षमता आणि तांत्रिक कौशल्ये यावर आधारित गुणांकन केले जाईल. त्यामुळे शिक्षण अधिक व्यावहारिक आणि कौशल्याधारित होण्याची अपेक्षा आहे.
या उपक्रमासाठी शिक्षकांना सक्षम करण्यासाठी स्वतंत्र हँडबुक आणि पाठ्यपुस्तके तयार करण्यात आली आहेत. “AI in Education” आणि “AI for Education” या संकल्पनांवर आधारित हा अभ्यासक्रम भविष्यातील डिजिटल जगासाठी विद्यार्थ्यांना तयार करणार असल्याचे शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी सांगितले.
एकूणच, या नव्या अभ्यासक्रमामुळे भारतीय शिक्षण व्यवस्थेत मोठे परिवर्तन घडण्याची शक्यता असून, विद्यार्थ्यांना लहान वयातच तंत्रज्ञानाशी जोडून भारताला ‘AI सुपर हब’ बनवण्याच्या दिशेने हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे.
