(बंगळूरू)
भारत आपल्या अंतराळ सुरक्षा धोरणात महत्त्वाचा आणि दूरगामी बदल करत आहे. केवळ खासगी किंवा विद्यमान उपग्रहांवर अवलंबून न राहता, सरकार आता स्वतःच्या उपग्रहांचे संरक्षण करण्यासाठी ‘बॉडीगार्ड उपग्रह’ विकसित करण्याच्या तयारीत आहे. युद्ध किंवा राष्ट्रीय संकटाच्या काळात रिअल-टाइम गुप्तचर माहिती, जलद निर्णयक्षमता आणि परकीय अवलंबित्व कमी करणे हा या धोरणामागील मुख्य उद्देश आहे.
सीमा सुरक्षा अधिक मजबूत करण्यासाठी भारत अवकाश-आधारित देखरेखीवर मोठ्या प्रमाणात भर देणार आहे. या योजनेअंतर्गत ५० हून अधिक अत्याधुनिक गुप्तचर उपग्रह प्रक्षेपित करण्यात येणार असून, हे उपग्रह रात्री तसेच ढगाळ हवामानातही स्पष्ट प्रतिमा घेण्यास सक्षम असतील.
लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांनी नुकतेच सांगितले की, सुरक्षित आणि रिअल-टाइम उपग्रह संप्रेषण प्रणाली वेगाने विकसित केली जात आहे. भारत सध्या विद्यमान उपग्रहांमध्येही अत्याधुनिक तंत्रज्ञान समाविष्ट करण्यावर काम करत आहे. इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल प्रणालीच्या पुढे जाऊन सिंथेटिक अपर्चर रडार (SAR) तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात येणार असून, त्यामुळे अंधारात आणि ढगांच्या आडूनही स्पष्ट निरीक्षण शक्य होणार आहे.
या नव्या व्यवस्थेत उपग्रहांमध्ये थेट डेटा देवाणघेवाण होणार आहे. म्हणजेच एका उपग्रहाला ग्राउंड स्टेशनवर अवलंबून न राहता दुसऱ्या उपग्रहाशी थेट संपर्क साधता येईल. यामुळे कोणत्याही अडथळ्याविना सीमावर्ती भागातील हालचालींची मिनिटागणिक माहिती उपलब्ध होईल.
सायबर आणि गतिज हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षा
एका लष्करी उपग्रहावर अवलंबित्व कमी करून अनेक व्यावसायिक आणि संरक्षणात्मक उपग्रह नेटवर्क वापरण्यात येणार आहेत. यामुळे सायबर किंवा गतिज हल्ल्याचा धोका कमी होईल. एखादा उपग्रह निष्क्रिय झाला तरी पर्यायी उपग्रह तात्काळ कार्यरत राहील आणि लष्करी ऑपरेशन्स अखंड सुरू राहतील.
लॉजिस्टिक्स आणि पुरवठा साखळी अधिक सक्षम
उपग्रह-आधारित ट्रॅकिंग आणि नियोजनामुळे सैन्याची लॉजिस्टिक्स आणि पुरवठा साखळी अधिक सक्षम होणार आहे. दुर्गम आणि कठीण भौगोलिक भागात वेळेवर पुरवठा सुनिश्चित करता येईल. तसेच तोफखाना आणि क्षेपणास्त्रांच्या अचूक व जलद गोळीबारात सुधारणा होऊन कमी दारूगोळ्यात अधिक परिणामकारक कारवाई शक्य होईल. लांब पल्ल्याच्या ड्रोन ऑपरेशन्सनाही यामुळे चालना मिळणार आहे.
शत्रूसाठी लक्ष्य निश्चित करणे कठीण
मर्यादित लष्करी उपग्रह जॅमिंग आणि सायबर हल्ल्यांना सहज बळी पडतात. मात्र व्यावसायिक उपग्रह प्रणालीमध्ये पृथ्वीच्या कमी कक्षेत डझनभर ते शेकडो उपग्रह असतात. त्यामुळे शत्रूसाठी अचूक लक्ष्य निश्चित करणे अधिक गुंतागुंतीचे ठरणार असून भारताची अवकाशातील रणनीतिक ताकद लक्षणीयरीत्या वाढणार आहे.
