(रत्नागिरी)
नारळ उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या रत्नागिरी जिल्ह्यातच सध्या नारळाच्या भावांनी अक्षरशः विक्रमी मजल मारली आहे. स्थानिक बाजारपेठेत दर प्रति नारळ ५० रुपये किंवा त्याहून अधिक झाले आहे. या अभूतपूर्व वाढीमुळे सर्वसामान्य ग्राहक, व्यापारी, तसेच धार्मिक स्थळांमध्ये नारळाचा मोठ्या प्रमाणात वापर करणाऱ्यांचे बजेट बिघडले आहे.
मागणी वाढली, मात्र उत्पादन घटले
सणासुदीच्या दिवसांत नारळाला विशेष महत्त्व असते. गणेशोत्सव, नवरात्रोत्सव आणि आगामी दिवाळी या सगळ्या सणांमध्ये नारळाचा वापर धार्मिक पूजाविधींपासून गोडधोड पदार्थांपर्यंत मोठ्या प्रमाणात होतो. मात्र, यावर्षी उत्पादन अपेक्षेपेक्षा कमी झाले आहे. हवामानातील अनियमित पाऊस, कीड व रोगराई यामुळे फळझाडांचे नुकसान झाले, परिणामी पुरवठा घटला. त्यात वाहतूक व मजुरी खर्च वाढल्याने दर झपाट्याने वाढले आहेत.
ग्राहकांमध्ये नाराजी, व्यापाऱ्यांमध्ये संभ्रम
नारळाच्या किमतींनी पन्नाशीचा आकडा गाठल्यामुळे सामान्य कुटुंबांवर मोठा ताण आला आहे. धार्मिक विधी किंवा समारंभासाठी एकावेळी डझनभर नारळ लागतात, परंतु सध्याच्या भावात त्यासाठी हजार रुपयांपेक्षा जास्त खर्च करावा लागत आहे. नवरात्रात देवीला नारळ वाहणे ही परंपरा आहे, पण एवढ्या भावाचा आता हिशेब करावा लागतो. कोकणात सध्या नवरात्रोत्सव सुरू आहे. या काळात प्रत्येक देवीच्या मंडपात आणि मंदिरांमध्ये नारळांचा मोठ्या प्रमाणात वापर होतो. गावागावात होणाऱ्या सामुदायिक कार्यक्रमांवरही या वाढीचा परिणाम जाणवत आहे. काही ठिकाणी देणगीसाठी ठेवले जाणारे नारळाचे प्रमाण कमी करण्यात आले आहे. मुलांच्या गोडधोड पदार्थांमध्येही नारळ वापरणं महागडं ठरतंय.
व्यापारी मात्र या परिस्थितीत गोंधळलेले आहेत. एका विक्रेत्याने सांगितले, “ग्राहकांना नारळ महाग वाटतो, पण आमच्याकडे पुरवठा नाही. माल मोजकाच येतो आणि नारळ उत्पादकांकडूनच महाग मिळतो. त्यामुळे किरकोळ विक्रेत्यांनाही भाव वाढवणे भाग पडले आहे.”
बाजार समितीतील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या मागणीच्या तुलनेत पुरवठा कमी असल्याने ही वाढ झालेली आहे. येत्या आठवड्यांत दिवाळीची मागणी सुरू झाल्यावर दर आणखी वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
नारळ हे कोकणातील संस्कृती, परंपरा आणि आहाराचा अविभाज्य भाग आहे. मात्र, सध्या सुरू असलेल्या दरवाढीमुळे ग्राहकांना तो ‘सणासुदीचा ऐषारामी पदार्थ’ ठरू लागला आहे. परिस्थिती लवकर सुरळीत झाली नाही, तर येत्या दिवसांत नारळ शंभरी गाठेल की काय, अशी भीती व्यक्त होत आहे.
