(संगमेश्वर / एजाज पटेल)
गणेशोत्सव हा केवळ गणरायाच्या प्रतिष्ठापनेचा आणि सजावटीचा उत्सव नसून संस्कृती, परंपरा, इतिहास आणि कल्पकतेचा संगम घडविणारा सोहळा आहे. याच भावनेतून संगमेश्वर बाजारपेठ येथील अभिषेक खातू यांच्या घरी यंदा ‘मुंबई’ या संकल्पनेवर आधारित देखावा साकारण्यात आला आहे. गिरणगावातील कष्टकरी जीवन, दहीहंडीचा जल्लोष, गणरायाची भक्ती, छत्रपती शिवाजी महाराजांची प्रेरणा, जुनी मुंबई आणि आधुनिक महानगराची झेप अशा विविध पैलूंचा कलात्मक आविष्कार या देखाव्यातून करण्यात आला आहे.
“गिरणगावाचा घाम, दहीहंडीचा जल्लोष, गणपतीची भक्ती, शिवरायांची प्रेरणा आणि आधुनिकतेची झेप… हाच आमचा मुंबईचा अभिमान! मुंबई… फक्त शहर नाही, मराठी माणसाच्या अस्मितेची साक्ष आहे!” या संकल्पनेतून उभारण्यात आलेल्या या देखाव्यात मुंबईच्या विविध रूपांचे दर्शन घडते.
देखाव्याच्या मध्यभागी गुलाबी कमळावर विराजमान श्री गणरायाची आकर्षक मूर्ती आहे. सुंदर अलंकारांनी सजविलेल्या गणरायाभोवती करण्यात आलेली विद्युत रोषणाई मूर्तीचे सौंदर्य अधिक खुलवते. संपूर्ण आरास मुंबईच्या वातावरणाशी जोडण्यात आल्याने गणरायाच्या दर्शनासोबतच देखाव्यातील विविध प्रसंगही भाविकांचे लक्ष वेधून घेत आहेत.
या सजावटीचे विशेष आकर्षण म्हणजे जुन्या मुंबईतील वास्तू आणि गिरणगावाच्या आठवणींच्या प्रतिकृती. जुन्या धाटणीच्या इमारती, खिडक्या, दरवाजे आणि त्यातून दिसणारे प्रकाशमान वातावरण यामुळे जुन्या मुंबईचे चित्र उभे राहते. मुंबईच्या विकासामागे कष्टकरी वर्गाने गाळलेल्या घामाची आठवणही या मांडणीतून अधोरेखित करण्यात आली आहे.
मुंबईच्या उत्सवी परंपरेचे प्रतीक असलेला दहीहंडीचा प्रसंगही देखाव्यात साकारण्यात आला आहे. एकावर एक उभे राहून मानवी मनोरा तयार करणारे गोविंदा, त्यांच्या चेहऱ्यावरील उत्साह आणि हातात उंचावलेला संदेशफलक यामुळे हा प्रसंग जिवंत भासतो. एकजूट, धाडस आणि सामूहिक सहभागाचा संदेश देणारे हे दृश्य विशेष आकर्षण ठरत आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराजांची प्रेरणाही या देखाव्यातून अधोरेखित करण्यात आली आहे. स्वराज्य, शौर्य, स्वाभिमान आणि संघर्षाची प्रेरणा देणाऱ्या शिवरायांच्या विचारांचा संदर्भ घेत इतिहास आणि वर्तमानाची सांगड घालण्यात आली आहे. नव्या पिढीला आपल्या इतिहासाची आणि परंपरेची ओळख व्हावी, हा संदेशही या मांडणीतून देण्यात आला आहे.
जुन्या मुंबईसोबतच आधुनिक महानगराचे चित्रही येथे पाहायला मिळते. लोकल रेल्वे, रस्त्यावरील वाहतूक, गजबजलेले परिसर, आधुनिक इमारती आणि शहरातील धावपळ अशा विविध प्रसंगांच्या छोट्या प्रतिकृतींतून मुंबईचे आधुनिक रूप उभे करण्यात आले आहे. एका छोट्याशा जागेत मुंबईच्या भूतकाळापासून वर्तमानापर्यंतचा प्रवास मांडण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
मुंबईच्या दैनंदिन जीवनातील सामान्य माणसालाही या देखाव्यात स्थान देण्यात आले आहे. खाद्यसंस्कृती, रस्त्यावरील प्रसंग, लोकलमधील प्रवास आणि गजबजलेल्या शहरजीवनाची झलक विविध प्रतिकृतींच्या माध्यमातून साकारण्यात आली आहे. त्यामुळे देखावा पाहताना मुंबईतील सर्वसामान्य माणसाचे दैनंदिन जगणेही अनुभवता येते.
हा संपूर्ण देखावा साकारण्यासाठी शंकर खातू, अभिषेक खातू, शिवांश खातू, श्वेता खातू, शशांक खातू, शुभम खातू, यश खातू, शार्वी खातू आणि शताक्षी खातू यांनी विशेष मेहनत घेतली. संकल्पनेपासून विविध प्रतिकृतींची निर्मिती, सजावटीतील बारकावे, रंगसंगती, प्रकाशयोजना आणि प्रसंगांची मांडणी यासाठी सर्वांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला.
लहान-मोठ्या प्रतिकृती तयार करताना मुंबईच्या जीवनातील बारकावे टिपण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. त्यामुळे या सजावटीत केवळ बाह्य सौंदर्य न राहता प्रत्येक प्रसंगामागे मुंबईच्या इतिहासाची, संस्कृतीची किंवा दैनंदिन जीवनाची आठवण जोडण्यात आली आहे.
गिरणगावाचा घाम, दहीहंडीचा जल्लोष, गणरायाची भक्ती, शिवरायांची प्रेरणा आणि आधुनिकतेची झेप या पाचही भावनांना एकाच देखाव्यात एकत्र आणण्यात आले आहे. त्यामुळे गणरायाच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांचे लक्ष मूर्तीसोबतच संपूर्ण देखाव्याकडे वेधले जात आहे.
मुंबई ही केवळ इमारती, रस्ते आणि धावपळीचे शहर नसून तिच्या प्रत्येक कोपऱ्यात इतिहास, कष्ट, संस्कृती, उत्सव आणि अस्मितेच्या असंख्य आठवणी दडलेल्या आहेत, हा संदेश या देखाव्यातून मांडण्यात आला आहे. गणरायाच्या चरणी मुंबईच्या बहुरंगी जीवनाचा कलात्मक आविष्कार साकारत खातू कुटुंबीयांनी भक्तीला कल्पकतेची आणि परंपरेला आधुनिकतेची जोड दिली आहे.
अभिषेक खातू म्हणाले, “मुंबईची ओळख केवळ उंच इमारतींमध्ये नाही, तर तिच्या मातीशी, कष्टकरी माणसांशी आणि समृद्ध परंपरेशी जोडलेली आहे. गिरणगावाचा संघर्ष, दहीहंडीचा उत्साह, गणरायाची भक्ती आणि बाळासाहेब ठाकरे यांच्या सेना भवनाची मुंबईशी जोडलेली आठवण या सर्व गोष्टी एकत्र आणून आमच्या मनातील मुंबई देखाव्यातून साकारण्याचा प्रयत्न केला आहे. जुन्या मुंबईपासून आधुनिक मुंबईपर्यंतचा बदल दाखवताना प्रत्येक प्रसंगामागे एक आठवण आणि भावना जपण्याचा प्रयत्न केला. हा देखावा तयार करताना कुटुंबातील सर्वांनी घेतलेली मेहनत आणि गणरायावरील श्रद्धा यामुळेच ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरली. गणरायाच्या आशीर्वादाने साकारलेली ही ‘मुंबई’ पाहणाऱ्या प्रत्येकाला आपल्या आठवणींशी जोडणारी ठरावी, एवढीच अपेक्षा आहे.”
