( नवी दिल्ली )
भारतीय नागरिकांसाठी परदेश प्रवास अधिक सुलभ करणारी सकारात्मक बातमी समोर आली आहे. Henley Passport Index (फेब्रुवारी २०२६) नुसार भारतीय पासपोर्टच्या जागतिक क्रमवारीत सुधारणा झाली असून भारत आता ७५ व्या स्थानावर पोहोचला आहे. वर्षाच्या सुरुवातीला भारत ८० व्या क्रमांकावर होता, तर २०२५ मध्ये ही रँकिंग ८५ होती. म्हणजेच अवघ्या एका वर्षात भारतीय पासपोर्टने १० स्थानांची लक्षणीय झेप घेतली आहे. ही सुधारणा भारतीय नागरिकांसाठी पर्यटन, व्यवसाय, शिक्षण आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीसाठी परदेशात जाणे अधिक सोपे होणार असल्याचे संकेत देते.
५६ देशांमध्ये व्हिसा-फ्री किंवा व्हिसा ऑन अरायव्हल
हेनले पासपोर्ट इंडेक्समध्ये जगभरातील सुमारे २०० देशांच्या पासपोर्टची क्रमवारी लावली जाते. ही क्रमवारी त्या देशाच्या नागरिकांना व्हिसाशिवाय, व्हिसा ऑन अरायव्हल किंवा ई-व्हिसावर किती देशांमध्ये प्रवेश मिळतो, यावर आधारित असते.
नवीन क्रमवारीनुसार भारतीय पासपोर्टधारकांना आता ५६ देशांमध्ये व्हिसा-फ्री किंवा व्हिसा ऑन अरायव्हलची सुविधा उपलब्ध आहे. ही रँकिंग International Air Transport Association (IATA) यांच्या प्रवासविषयक आकडेवारीवर आधारित तयार केली जाते.
आशिया, कॅरिबियन, आफ्रिका आणि ओशनिया खंडातील अनेक देश भारतीय प्रवाशांना सुलभ व्हिसा सुविधा देत असल्याने भारताची क्रमवारी सुधारण्यास मदत झाली आहे.
भारतीय नागरिकांसाठी काय अर्थ?
मजबूत पासपोर्ट म्हणजे कमी कागदपत्रे, कमी प्रतीक्षा आणि अधिक स्वातंत्र्य. व्हिसा प्रक्रियेत सुलभता आल्याने
- परदेशी पर्यटन अधिक सोपे
- आंतरराष्ट्रीय व्यवसाय प्रवासात गती
- शिक्षण व सांस्कृतिक देवाणघेवाणीला चालना मिळते. त्यामुळे ही रँकिंग सुधारणा केवळ आकड्यांची नव्हे, तर प्रत्यक्ष आयुष्यात उपयोगी ठरणारी आहे.
पाकिस्तानची स्थिती अधिक खालावलेली
या इंडेक्समध्ये पाकिस्तान ९७ व्या क्रमांकावर आहे. पाकिस्तानची रँकिंग पॅलेस्टाईन (९१), उत्तर कोरिया (९४) आणि सोमालिया (९६) पेक्षाही खालच्या पातळीवर आहे. यावरून दक्षिण आशियातील पासपोर्ट सामर्थ्यांमधील तफावत स्पष्ट होते.
भारताची मागील दहा वर्षांची वाटचाल
भारतीय पासपोर्टची रँकिंग गेल्या दहा वर्षांत चढ-उतारांची राहिली आहे.
- २००६: ७१ वे स्थान (आतापर्यंतची सर्वोत्तम कामगिरी)
- २०२५: ८५ वे स्थान
- २०२६ सुरुवात: ८० वे स्थान
- फेब्रुवारी २०२६: ७५ वे स्थान
सातत्याने सुधारत असलेली ही वाटचाल भविष्यात भारताची रँकिंग आणखी मजबूत होण्याची शक्यता दर्शवते.
जगातील सर्वांत शक्तिशाली पासपोर्ट कोणते?
२०२६ च्या हेनले पासपोर्ट इंडेक्सनुसार
- पहिले स्थान – सिंगापूर (१९२ देशांमध्ये व्हिसा-फ्री प्रवेश)
- दुसरे स्थान – जपान आणि दक्षिण कोरिया (१८७ देश)
- तिसरे स्थान – स्वीडन आणि संयुक्त अरब अमिराती (१८६ देश)
- चौथे स्थान – बेल्जियम, डेन्मार्क, फिनलंड, फ्रान्स, जर्मनी, आयर्लंड, इटली, लक्झेंबर्ग, स्पेन, स्वित्झर्लंड, नेदरलँड्स आणि नॉर्वे (१८५ देश)
भारतीय पासपोर्टची सुधारलेली रँकिंग ही जागतिक स्तरावर भारताची वाढती विश्वासार्हता आणि आंतरराष्ट्रीय संपर्कांचे प्रतिबिंब आहे. भविष्यात अधिक देशांबरोबर व्हिसा सुलभीकरण करार झाले, तर भारतीय नागरिकांचा जागतिक प्रवास आणखी मोकळा होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
