( नवी दिल्ली )
क्रिकेट इतिहासातील सर्वकालीन महान अष्टपैलू खेळाडू म्हणून ओळखले जाणारे वेस्ट इंडिजचे माजी कर्णधार सर गारफिल्ड ‘गॅरी’ सोबर्स यांचे वयाच्या 89 व्या वर्षी निधन झाले. वाढत्या वयामुळे उद्भवलेल्या आरोग्य समस्यांमुळे त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनामुळे जागतिक क्रिकेट विश्वावर शोककळा पसरली असून, अनेक माजी क्रिकेटपटू, क्रिकेट मंडळे आणि चाहत्यांकडून त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करण्यात येत आहे.
28 जुलै 2026 रोजी ते 90 वर्षांचे होणार होते, मात्र वाढदिवसाच्या अवघ्या 11 दिवस आधीच क्रिकेटमधील एका सुवर्णयुगाचा अंत झाला. जवळपास दोन दशकांहून अधिक काळ त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटवर अधिराज्य गाजवले. फलंदाजी, गोलंदाजी आणि क्षेत्ररक्षण या तिन्ही विभागांमध्ये त्यांनी केलेली अप्रतिम कामगिरी आजही क्रिकेटप्रेमींसाठी प्रेरणादायी मानली जाते.
क्रिकेट इतिहासातील सर्वश्रेष्ठ अष्टपैलूंपैकी एक
बार्बाडोसमध्ये जन्मलेल्या सर गारफिल्ड सोबर्स यांनी क्रिकेटच्या प्रत्येक अंगावर आपली अमिट छाप सोडली. डावखुरे फलंदाज, वेगवान तसेच फिरकी गोलंदाज आणि चपळ क्षेत्ररक्षक अशा बहुआयामी कौशल्यामुळे त्यांना क्रिकेट इतिहासातील सर्वात संपूर्ण अष्टपैलू खेळाडू मानले जाते. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी अनेक विक्रम प्रस्थापित केले, ज्यांपैकी अनेक विक्रम आजही क्रिकेटच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी नोंदले जातात.
16 व्या वर्षी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण
सर सोबर्स यांनी 1953 मध्ये अवघ्या 16 व्या वर्षी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्यांच्या विलक्षण प्रतिभेमुळे त्यांना पुढच्याच वर्षी वेस्ट इंडिजच्या कसोटी संघात स्थान मिळाले. त्यानंतर त्यांनी मागे वळून पाहिले नाही.
365 धावांचा विक्रम ज्याने क्रिकेटचा इतिहास बदलला
1958 मध्ये पाकिस्तानविरुद्ध खेळताना सोबर्स यांनी नाबाद 365 धावांची ऐतिहासिक खेळी साकारली. त्या काळातील कसोटी क्रिकेटमधील ही सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या होती. हा जागतिक विक्रम तब्बल 36 वर्षे अबाधित राहिला. 1994 मध्ये ब्रायन लारा यांनी 375 धावा करत हा विक्रम मोडला. आजही 365 धावांची ती खेळी क्रिकेटमधील सर्वात संस्मरणीय डावांपैकी एक मानली जाते.
एका षटकात सहा षटकार मारणारे पहिले क्रिकेटपटू
सर गारफिल्ड सोबर्स यांच्या नावावर आणखी एक ऐतिहासिक विक्रम आहे. 1968 मध्ये इंग्लंडमधील सेंट हेलेन्स मैदानावर ग्लॅमॉर्गनविरुद्ध नॉटिंगहॅमशायरकडून खेळताना त्यांनी एका षटकात सलग सहा षटकार ठोकले. क्रिकेटच्या इतिहासात प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये एका षटकात सहा षटकार मारणारे ते पहिले फलंदाज ठरले. आजही हा पराक्रम क्रिकेट इतिहासातील सर्वात रोमांचक क्षणांपैकी एक मानला जातो.
93 कसोटींमध्ये अफाट कामगिरी
सर सोबर्स यांनी 1974 मध्ये वयाच्या 38 व्या वर्षी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली.
त्यांची कसोटी कारकीर्द आकडेवारीतही तितकीच भव्य आहे.
- 93 कसोटी सामने
- 8,032 धावा
- फलंदाजीची सरासरी 57.78
- 26 शतके
- 30 अर्धशतके
- 235 विकेट्स
- गोलंदाजीची सरासरी 34.03
- 109 झेल
आजही 5 हजारांहून अधिक कसोटी धावा करणाऱ्या फलंदाजांमध्ये सर्वाधिक फलंदाजी सरासरीच्या यादीत ते चौथ्या स्थानावर आहेत.
प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये 28 हजारांहून अधिक धावा, हजाराहून अधिक विकेट्स
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटइतकीच त्यांची प्रथम श्रेणी क्रिकेटमधील कामगिरीही दैदिप्यमान होती.
- 383 प्रथम श्रेणी सामने
- 28,314 धावा
- 86 शतके
- 1,043 विकेट्स
बार्बाडोस, नॉटिंगहॅमशायर आणि दक्षिण ऑस्ट्रेलिया या संघांचे प्रतिनिधित्व करत त्यांनी क्रिकेटवर दीर्घकाळ अधिराज्य गाजवले. क्रिकेटमधील अतुलनीय योगदानाची दखल घेत 1975 मध्ये ब्रिटिश सरकारने त्यांना ‘नाइटहूड’ बहाल करून ‘सर’ हा किताब प्रदान केला. हा सन्मान मिळवणाऱ्या क्रिकेटमधील मोजक्या महान खेळाडूंमध्ये त्यांचा समावेश होतो.
ICC च्या सर्वोच्च पुरस्काराला त्यांचे नाव
क्रिकेटमधील त्यांच्या अतुलनीय योगदानाचा गौरव म्हणून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (ICC) ने आपल्या सर्वोच्च वार्षिक पुरस्काराला ‘Sir Garfield Sobers Trophy’ असे नाव दिले आहे. जगातील सर्वोत्तम क्रिकेटपटूला दिला जाणारा ‘ICC Cricketer of the Year’ हा पुरस्कार त्यांच्या नावाने ओळखला जातो. एखाद्या खेळाडूच्या नावाने सर्वोच्च पुरस्कार देण्यात येणे ही त्यांच्या महानतेची सर्वात मोठी पावती मानली जाते.
बीसीसीआयकडून श्रद्धांजली
सर गारफिल्ड सोबर्स यांच्या निधनानंतर भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाने (BCCI) सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘एक्स’वर शोकसंदेश प्रसिद्ध केला. बीसीसीआयने म्हटले आहे की, “सर गारफिल्ड सोबर्स हे क्रिकेट इतिहासातील सर्वोत्तम अष्टपैलूंपैकी एक होते. त्यांची असामान्य कामगिरी, कॅरिबियन क्रिकेटवरील अमिट प्रभाव आणि जागतिक क्रिकेटमधील योगदान कायम स्मरणात राहील. त्यांचा वारसा पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील. त्यांच्या कुटुंबीयांप्रती आम्ही संवेदना व्यक्त करतो.”
सर सोबर्स यांच्याबद्दल काही रंजक गोष्टी
सर गारफिल्ड सोबर्स यांचे आयुष्य अनेक अनोख्या घटनांनी भरलेले होते.
- त्यांच्या दोन्ही हातांना प्रत्येकी सहा बोटे होती.
- 1952-53 मध्ये भारताविरुद्धच्या सामन्यात आर्थिक अडचणीमुळे त्यांनी फ्लॅनेलऐवजी शॉर्ट्स घालून सामना खेळला होता.
- इंग्लंडचे वेगवान गोलंदाज फ्रेड ट्रूमन यांच्या बाऊन्सरपासून बचाव करताना एकदा बॅट त्यांच्या कपाळावर आदळली. त्या घटनेनंतर त्यांनी आयुष्यात पुन्हा कधीही कोणत्याही वेगवान गोलंदाजासमोर डक करण्याचा प्रयत्न केला नाही.
- विशेष म्हणजे, त्यांचा पारंपरिक क्रिकेट कोचिंगवर विश्वास नव्हता. कोणतेही औपचारिक किंवा शास्त्रशुद्ध प्रशिक्षण न घेता त्यांनी जागतिक क्रिकेटवर अधिराज्य गाजवले.
क्रिकेटविश्वातील एक युग संपले
सर गारफिल्ड सोबर्स हे केवळ महान क्रिकेटपटू नव्हते, तर क्रिकेटच्या सौंदर्याचे, प्रतिभेचे आणि सर्वांगसुंदर खेळाचे प्रतीक होते. फलंदाज, गोलंदाज आणि क्षेत्ररक्षक या तिन्ही भूमिकांमध्ये त्यांनी निर्माण केलेले मापदंड आजही अनेकांसाठी आदर्श आहेत. त्यांच्या निधनाने क्रिकेटविश्वाने केवळ एक महान खेळाडूच नाही, तर या खेळाचा खरा दूत गमावला आहे. त्यांच्या विक्रमांप्रमाणेच त्यांचा वारसाही क्रिकेटच्या इतिहासात कायम अजरामर राहील.
