( मुंबई )
महाराष्ट्राच्या राजकारणात पुन्हा एकदा मोठी उलथापालथ घडवून आणत उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील सहा खासदारांना आपल्या गटात आणण्यात यश मिळवल्याची चर्चा रंगली आहे. २०२२ मध्ये झालेल्या शिवसेनेतील ऐतिहासिक बंडानंतर हा शिंदे यांचा दुसरा मोठा राजकीय डाव मानला जात असून, यामुळे आगामी स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि विधानसभा निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर राज्यातील राजकीय समीकरणे बदलण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, जून महिना हा एकनाथ शिंदे यांच्या राजकीय कारकिर्दीतील महत्त्वाचा टप्पा ठरत आहे. कारण ३० जून २०२२ रोजी त्यांनी शिवसेनेतील बहुसंख्य आमदारांसह बंड करत महाविकास आघाडी सरकार पाडले होते. त्या बंडानंतर ते महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री बनले आणि शिवसेनेवर दावा करत त्यांनी राज्याच्या राजकारणात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले.
सहा खासदारांच्या बंडामुळे ठाकरे गटाला मोठा धक्का
लोकसभा निवडणुकीनंतर शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाकडे महाराष्ट्रातून नऊ खासदार होते. मात्र त्यापैकी सहा खासदारांनी शिंदे गटासोबत जाण्याचा निर्णय घेतल्याने ठाकरे गटाची संसदीय ताकद मोठ्या प्रमाणावर कमी होण्याची शक्यता आहे. जर हे खासदार अधिकृतपणे शिंदे यांच्या शिवसेनेत विलीन झाले, तर उद्धव ठाकरे यांच्या पक्षाकडे केवळ तीन खासदार उरतील. दुसरीकडे शिंदे गटाकडे आधीच सात खासदार असून, नव्या घडामोडीनंतर त्यांची संख्या १३ पर्यंत पोहोचू शकते. त्यामुळे महाराष्ट्रातून सर्वाधिक खासदार असलेला पक्ष म्हणून शिंदे गट उदयास येऊ शकतो.
महायुतीमध्ये अंतर्गत संघर्ष सुरू असल्याचा काँग्रेसचा दावा
महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेसचे सरचिटणीस आणि प्रवक्ते सचिन सावंत यांनी या घडामोडींवर प्रतिक्रिया देताना महायुतीमध्ये अंतर्गत संघर्ष सुरू असल्याचा दावा केला आहे. त्यांच्या मते, उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्यातील राजकीय समीकरणांचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न एकनाथ शिंदे करत आहेत. महायुतीतील सत्तासंघर्ष पुढील काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येईल, असा दावा त्यांनी केला. सावंत यांनी शिंदे यांच्या दिल्ली दौऱ्यांचाही उल्लेख करत, महाराष्ट्रातील नेतृत्वाच्या प्रश्नावर महायुतीमध्ये पडद्यामागे मोठ्या हालचाली सुरू असल्याचे संकेत दिले.
उद्धव ठाकरेंनी आत्मपरीक्षण करावे : नरेश म्हस्के
शिवसेना खासदार नरेश म्हस्के यांनी मात्र या सर्व घडामोडींसाठी उद्धव ठाकरे यांनाच जबाबदार धरले आहे. त्यांच्या मते, बाळासाहेब ठाकरे यांच्या हिंदुत्वाच्या विचारधारेपासून दूर जात काँग्रेससोबत केलेल्या युतीमुळे शिवसैनिक आणि मतदारांमध्ये नाराजी वाढली आहे. त्यामुळेच पक्षातील नेते आणि कार्यकर्ते सातत्याने पक्ष सोडत असल्याचा दावा त्यांनी केला. उद्धव ठाकरे आणि संजय राऊत यांनी इतरांवर आरोप करण्याऐवजी आत्मपरीक्षण करण्याची गरज असल्याचेही त्यांनी म्हटले.
भाजपाच्या ‘वापरा आणि फेकून द्या’ धोरणाचा भाग? काँग्रेसचा आरोप
सचिन सावंत यांनी आणखी एक गंभीर दावा करत म्हटले की, एकनाथ शिंदे यांची ताकद वाढत असली तरी भाजप दीर्घकाळ स्वतंत्र प्रादेशिक नेतृत्व स्वीकारणार नाही. त्यांच्या मते, भविष्यात शिंदे यांच्यावर त्यांचा पक्ष भाजपामध्ये विलीन करण्यासाठी दबाव आणला जाऊ शकतो. भाजपाचे राजकारण “वापरा आणि फेकून द्या” या तत्त्वावर आधारित असल्याचा आरोपही त्यांनी केला.
महायुतीमध्ये कोणताही संघर्ष नाही : शायना एनसी
शिवसेना नेत्या शायना एनसी यांनी मात्र महायुतीमध्ये कोणताही अंतर्गत संघर्ष नसल्याचा दावा केला आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, एकनाथ शिंदे यांची लोकप्रियता सातत्याने वाढत असून महाराष्ट्रात शिवसेना क्रमांक एकचा पक्ष म्हणून पुढे येत आहे. या यशाचे श्रेय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाला जात असल्याचे त्यांनी सांगितले. महायुतीतील सर्व पक्ष एकत्रितपणे काम करत असून कोणतीही स्पर्धा किंवा मतभेद नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
भाजपाची दीर्घकालीन रणनीती काय?
राजकीय विश्लेषक प्रताप आसबे यांच्या मते, देशातील प्रमुख प्रादेशिक पक्षांमध्ये फूट पाडून राष्ट्रीय स्तरावर भाजपाचे वर्चस्व अधिक मजबूत करण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. महाराष्ट्रातील शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील फूट, तसेच इतर राज्यांतील राजकीय घडामोडी याच रणनीतीचा भाग असल्याचा दावा त्यांनी केला. संसदेत दोन-तृतीयांश बहुमत मिळवण्याच्या दृष्टीने भाजपाची ही राजकीय मोहीम असल्याचे त्यांनी म्हटले. आसबे यांनी यामुळे भविष्यात उत्तर आणि दक्षिण भारतातील राजकीय दरी वाढण्याची शक्यता व्यक्त करत चिंता देखील व्यक्त केली.
महाराष्ट्रातील खासदारांचे सध्याचे चित्र
- काँग्रेस : १३ खासदार
- भाजप : ९ खासदार
- शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) : ९ खासदार (त्यापैकी ६ बंडखोर)
- शिवसेना (एकनाथ शिंदे) : ७ खासदार
- राष्ट्रवादी काँग्रेस : १ खासदार
- राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार) : ८ खासदार
- अपक्ष : १ खासदार
शिंदे गटाची ताकद वाढणार की नवा संघर्ष पेटणार?
सहा खासदारांच्या बंडानंतर एकनाथ शिंदे यांची संघटनात्मक आणि संसदीय ताकद निश्चितच वाढताना दिसत आहे. मात्र यामुळे ठाकरे गट, भाजप आणि महायुतीतील इतर घटक पक्षांमधील संबंधांवर काय परिणाम होणार, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे. आगामी मुंबई महापालिका, स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि विधानसभा निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर या घडामोडी महाराष्ट्राच्या राजकारणाला नवे वळण देऊ शकतात. त्यामुळे शिंदे यांचा हा डाव केवळ खासदारांच्या संख्येपुरता मर्यादित राहतो की राज्यातील सत्तासमीकरणांवर दूरगामी परिणाम करतो, हे येत्या काळात स्पष्ट होणार आहे.
